نیمه‌ی دوم جزوه از صفحه‌ی ۱۴۶ ادامه‌ی معرفی سازمان‌های حوزه‌ی سلامت را پی می‌گیرد و بعد وارد فصل سوم، یعنی قوانین و آیین‌نامه‌های اختصاصی کارکنان وزارت بهداشت می‌شود. این بخش از نظر امتحانی سنگین است چون عدد، شرط، درصد، مدت، طبقه، رتبه، مرخصی و استثنا زیاد دارد. فصل چهارم کوتاه‌تر است و مهارت‌های زندگی کاری، رفتار سازمانی و HSE را پوشش می‌دهد. فصل پنجم نیز اخلاق حرفه‌ای و حقوق شهروندی را مطرح می‌کند و از نظر سؤال‌های مفهومی و موقعیتی بسیار مهم است.

برای این نیمه، حفظ کورکورانه‌ی متن نتیجه‌ی خوبی نمی‌دهد. باید مطالب را در چند دسته یاد بگیری؛ سازمان‌ها و مأموریتشان، مقررات استخدامی، نظام پرداخت، مهندسی و ارزیابی مشاغل، رتبه و طبقه، مرخصی و ساعات کار، قوانین خاص کارکنان سلامت، و بعد اخلاق حرفه‌ای و حقوق شهروندی.

در قسمت‌های عددی مثل طبقات ورودی، امتیازهای فوق‌العاده، شرایط رتبه‌ها و مرخصی‌ها بهتر است چند بار جدول‌های جمع‌بندی را مرور کنی. در قسمت اخلاق حرفه‌ای، بیشتر از حفظ شماره‌ی ماده، منطق تصمیم درست مهم است؛ اولویت منافع بیمار، عدم تبعیض، صداقت، محرمانگی، رضایت و احترام به حق انتخاب.

سازمان بیمه سلامت با هدف کاهش مخاطرات مالی مردم در برابر هزینه‌های سلامت و فراهم کردن دسترسی منصفانه به خدمات پایه شکل گرفته است. در صفحه‌ی ۱۴۵ جزوه تاریخچه‌ی آن شروع می‌شود؛ سازمان بیمه خدمات درمانی در اول مهر ۱۳۷۴ تشکیل شد و سازمان بیمه سلامت ایران از اول مهر ۱۳۹۱ رسماً فعالیت خود را آغاز کرد. در سال ۱۳۹۵ نیز سازمان در ساختار وزارت بهداشت قرار گرفت.

چشم‌انداز سازمان در متن بر آینده‌نگری، الکترونیکی و هوشمند بودن، قانون‌مداری، پویایی، پاسخگویی، مشتری‌مداری و دانش‌محوری تأکید دارد.

پنج هدف راهبردی که باید حفظ شوند عبارت‌اند از استقرار خرید راهبردی خدمات سلامت، استقرار نظام ارجاع در صندوق‌های سازمان، پوشش اجباری و همگانی بیمه پایه سلامت، استقرار سازمان الکترونیک و ارتقای بهره‌وری منابع.

سه نتیجه‌ی مهم پوشش بیمه‌ای نیز در متن برجسته شده‌اند؛ حفاظت مالی، دسترسی عادلانه به خدمات و ارتقای کیفیت خدمات سلامت.

سازمان انتقال خون ایران در ۹ مرداد ۱۳۵۳ به‌صورت رسمی فعالیت خود را آغاز کرد. پیش از آن، فعالیت‌های انتقال خون میان ارتش، جمعیت هلال احمر، بیمارستان‌های دانشگاهی و مؤسسات خصوصی پراکنده بود.

پس از انقلاب، در ۲۶ تیر ۱۳۵۸ سازمان به وزارت بهداری و بهزیستی واگذار شد. در سال ۱۳۶۳ و با تصویب مجلس، سازمان انتقال خون به‌عنوان تنها متولی تأمین خون و فرآورده‌های خون کشور معرفی شد و فعالیت‌های مربوط به انتقال خون در آن متمرکز شد.

هدف کلی سازمان، تهیه و تأمین خون و فرآورده‌های سلولی و پلاسمایی کافی، سالم و با کیفیت برای حفظ و ارتقای سلامت و بهبود کیفیت زندگی بیماران است.

از اهداف مهم می‌توان توسعه‌ی امور انتقال خون، توزیع خون سالم، افزایش ایمنی خون‌های اهدایی، تدوین ضوابط جمع‌آوری و نگهداری خون، آموزش و پژوهش، ایجاد و گسترش بانک خون بند ناف و سلول‌های بنیادی، تضمین کیفیت و تربیت نیروی متخصص را نام برد.

سازمان غذا و دارو در سال ۱۳۸۹ از ادغام ساختارهای مرتبط با دارو، تجهیزات پزشکی و مرکز توسعه غذا و دارو تشکیل شد. مأموریت آن در متن، دستیابی به جایگاهی سرآمد و مستقل در تأمین دسترسی و ایمنی پایدار فرآورده‌های سلامت‌محور است.

اهداف کلان سازمان شامل ارتقای سطح سلامت جامعه، عقلایی کردن الگوی مصرف فرآورده‌های سلامت و تأمین ایمنی، توسعه‌ی کمی و کیفی تولید داخلی دارو و فرآورده‌های سلامت، بهبود دسترسی، توسعه‌ی تحقیقات کاربردی و افزایش رضایت ذی‌نفعان است.

در آزمون معمولاً لازم نیست تمام ساختار سازمانی حفظ شود؛ مهم‌تر این است که بدانیم سازمان غذا و دارو با سیاستگذاری، نظارت و تنظیم امور فرآورده‌های سلامت و دسترسی و ایمنی آن‌ها ارتباط دارد.

سازمان اورژانس کشور زیرمجموعه‌ی وزارت بهداشت است و مسئول سیاستگذاری، برنامه‌ریزی، سازماندهی، نظارت و هماهنگی درون‌بخشی و برون‌بخشی مدیریت حوادث، فوریت‌های پزشکی و خدمات آمبولانسی است.

وظیفه‌ی سازمان فقط اعزام آمبولانس نیست. در مدیریت حوادث و بحران‌های سلامت، تمام چرخه از پیشگیری و پیش‌بینی تا آمادگی، مقابله و بازیابی بعد از حادثه را در بر می‌گیرد.

اهداف راهبردی شامل دسترسی فراگیر، به‌هنگام و عادلانه به خدمات فوریت‌های پیش‌بیمارستانی و بیمارستانی، افزایش آمادگی در برابر حوادث و بلایا، تقویت زیرساخت‌ها، ارتقای فرهنگ پاسخگویی، توسعه‌ی سرمایه انسانی، مدیریت مؤثر منابع و ارتقای کیفیت و ایمنی خدمات آمبولانسی است.

اگر سؤال میان «اورژانس»، «انتقال خون» و «بیمه سلامت» تفاوت مأموریت بپرسد، کلید اورژانس «فوریت، آمبولانس، حادثه و بحران» است.

شرکت مادر تخصصی توسعه و تجهیز مراکز بهداشتی درمانی و تجهیزات پزشکی کل کشور به‌عنوان نخستین شرکت تخصصی در احداث بیمارستان در کشور معرفی شده است. سال ۱۳۹۷ برای آغاز فعالیت این ساختار در متن آمده است.

هدف آن مدیریت و هماهنگی توسعه، بهینه‌سازی، افزایش کیفیت، کاهش زمان اجرا و کاهش قیمت تمام‌شده‌ی طرح‌های بیمارستانی است.

در کنترل پروژه سه مؤلفه‌ی اصلی باید به خاطر سپرده شود؛ زمان، هزینه و کیفیت. این سه‌گانه سؤال‌پذیر است و می‌تواند به شکل «کدام مورد جزو محورهای کنترل پروژه نیست؟» مطرح شود.

انستیتو پاستور ایران در سال ۱۲۹۹ تأسیس شد و در جزوه یک مؤسسه‌ی تحقیقاتی، تولیدی و آموزشی معرفی می‌شود. نقش آن فقط پژوهش نیست و تولید فرآورده‌ها و آموزش نیز در مأموریتش دیده می‌شود.

صندوق رفاه دانشجویان وزارت بهداشت برای پشتیبانی رفاهی از دانشجویان شکل گرفته و موضوعاتی مثل وام، خوابگاه، تغذیه و تسهیلات رفاهی در حوزه‌ی فعالیت آن قرار می‌گیرد.

برای آزمون، عدد ۱۲۹۹ و سه‌گانه‌ی «تحقیقاتی، تولیدی و آموزشی» درباره‌ی انستیتو پاستور مستقیم‌تر و مهم‌تر است.

سازمان نظام پزشکی یک سازمان مستقل حرفه‌ای و دربرگیرنده‌ی شاغلان حرف پزشکی است. اهداف آن شامل تحقق ارزش‌های عالی اسلامی در امور پزشکی، پیشبرد و اصلاح امور پزشکی، ارتقای سطح دانش پزشکی، حمایت از حقوق بیماران، حمایت از حقوق صنفی شاغلان حرف پزشکی و تنظیم روابط حرفه‌مندان پزشکی با نهادهای دیگر است.

از اقدامات مهم آن تدوین و بازنگری آیین‌نامه‌ها و دستورالعمل‌های حرفه‌ای، صدور و تمدید پروانه مطب، صدور مجوز تبلیغات پزشکی، نظارت بر تبلیغات، برگزاری فعالیت‌های علمی و حرفه‌ای، مشارکت در تعیین تعرفه‌های خدمات پزشکی و رسیدگی به شکایات در چارچوب صلاحیت‌های قانونی است.

در سؤال‌ها ممکن است «حمایت از حقوق بیمار» و «حمایت صنفی از شاغلان» کنار هم بیایند؛ هر دو از اهداف سازمان‌اند.

سازمان نظام پرستاری جمهوری اسلامی ایران سازمانی مستقل، دارای شخصیت حقوقی و دربرگیرنده‌ی شاغلان حرف پرستاری است.

اهداف آن شامل اصلاح و تعالی حرفه پرستاری، حفظ حقوق پرستاران و مردم در قبال خدمات پرستاری، حمایت از حقوق مادی و معنوی و صنفی پرستاران، ارتقای دانش و مهارت و آموزش حین خدمت، آشنا کردن جامعه با وظایف و خدمات پرستاران، اجرای ارزش‌های اسلامی و اخلاق حرفه‌ای و همکاری با سازمان‌های داخلی و بین‌المللی است.

کلید تمایز با نظام پزشکی این است که نظام پرستاری بر حرفه‌های پرستاری متمرکز است و نظام پزشکی طیف وسیع‌تری از حرف پزشکی را دربرمی‌گیرد.

انجمن علمی گروه پزشکی یک تشکل علمی و تخصصی است که برای توسعه، پیشبرد و ارتقای علمی و حرفه‌ای در رشته‌ی مربوط فعالیت می‌کند. جزوه انجمن‌ها را از نظر نوع فعالیت در پنج گروه اصلی دسته‌بندی می‌کند.

انجمن علمی با سازمان نظام پزشکی یکسان نیست. نظام پزشکی نقش صنفی، انتظامی و حرفه‌ای گسترده‌تری دارد، در حالی که انجمن علمی بیشتر روی توسعه علمی، آموزش، تبادل تجربه و فعالیت تخصصی رشته تمرکز دارد.

در آزمون به واژه‌های «علمی و تخصصی»، «پنج گروه» و تفاوت انجمن با سازمان حرفه‌ای توجه کن.

سمن یا NGO تشکلی داوطلبانه، غیردولتی، غیرانتفاعی و عام‌المنفعه است. این چهار ویژگی را کنار هم حفظ کن.

سمن‌ها معمولاً با مشارکت مردم و مدیریت مشارکتی و از پایین به بالا فعالیت می‌کنند. هدف آن‌ها سود تجاری نیست و می‌توانند در حوزه‌های سلامت، محیط زیست، حمایت اجتماعی، آموزش، فرهنگ و امور خیریه فعال باشند.

تفاوت اصلی سمن با دستگاه دولتی این است که در ساختار حکومت ادغام نشده و تفاوتش با شرکت خصوصی این است که هدف اصلی آن کسب سود نیست.

سازمان جهانی بهداشت از ۷ آوریل ۱۹۴۸ بر اساس قانون اساسی خود فعالیت رسمی را آغاز کرد. به همین دلیل ۷ آوریل به‌عنوان روز جهانی سلامت شناخته می‌شود. مقر اصلی WHO در ژنو است.

ایران در منطقه‌ی مدیترانه شرقی WHO یا EMRO قرار دارد و مرکز منطقه‌ای آن در قاهره است. مرجع رسمی همکاری ایران با WHO وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی است.

سؤال‌های این بخش اغلب عدد و مکان‌اند؛ ۱۹۴۸، ژنو، EMRO، قاهره و وزارت بهداشت.

یونیسف در حوزه‌ی کودکان فعالیت می‌کند، مقر آن در نیویورک است و در بیش از ۱۹۰ کشور و قلمرو فعالیت دارد. منابع مالی یونیسف عمدتاً داوطلبانه‌اند.

صندوق جمعیت ملل متحد یا UNFPA در سال ۱۹۶۹ تأسیس شد و مقر آن نیز در نیویورک است. حوزه‌ی فعالیت آن بر جمعیت، تنظیم خانواده، سلامت و حقوق باروری و توانمندسازی زنان و دختران تمرکز دارد.

برای جلوگیری از اشتباه، WHO را با ژنو، منطقه‌ی EMRO را با قاهره و یونیسف و UNFPA را با نیویورک به خاطر بسپار.

فصل سوم وارد قوانین و آیین‌نامه‌های اختصاصی وزارت بهداشت می‌شود. کارکنان غیرهیأت علمی دانشگاه‌ها و دانشکده‌های علوم پزشکی بر اساس آیین‌نامه‌ی اداری و استخدامی اختصاصی و مصوبات هیأت امنا اداره می‌شوند.

جزوه توضیح می‌دهد که با استناد به ماده‌ی ۱ احکام دائمی برنامه‌های توسعه، دانشگاه‌های علوم پزشکی در حوزه‌های مالی، معاملاتی، اداری، استخدامی و تشکیلاتی، در چارچوب آیین‌نامه‌ها و مصوبات هیأت امنا که به تأیید وزیر بهداشت می‌رسد عمل می‌کنند و لزوماً تمام قواعد عمومی دستگاه‌های دولتی را عیناً اجرا نمی‌کنند.

آیین‌نامه‌ی اداری و استخدامی کارکنان غیرهیأت علمی در ۱۲ فصل و ۱۱۹ ماده معرفی شده و تاریخ اجرای آن ۱۳۹۱/۰۱/۰۱ است.

این نکته کلیدی است؛ وقتی در آزمون بین قانون مدیریت خدمات کشوری و آیین‌نامه اختصاصی دانشگاه علوم پزشکی تعارض ظاهری دیدی، متن منبع روی نظام اختصاصی هیأت امنا تأکید دارد.

مبنای کلی حقوق و مزایا بر حاصل‌ضرب امتیازات شغل و شاغل در ضریب ریالی سالانه است. در وزارت بهداشت برخی تفاوت‌ها با قانون مدیریت خدمات کشوری وجود دارد.

طبقه‌ی ورودی زیر دیپلم ۲، دیپلم ۳، کاردانی ۴، کارشناسی ۵، کارشناسی ارشد ۶، دکتری عمومی ۷ و دکتری تخصصی یا PhD برابر ۸ است. این جدول از سؤال‌خیزترین قسمت‌های فصل سوم است.

یک تفاوت صریح در جزوه این است که طبقه‌ی ورودی دکتری عمومی در وزارت بهداشت ۷ است، در حالی که در سایر دستگاه‌های اجرایی ۶ ذکر شده است.

برای دارندگان گواهینامه MPH نیز ۲۰۰ امتیاز به امتیاز تحصیلات اضافه می‌شود.

برای نشان‌های دولتی امتیازهایی ذکر شده است؛ نشان عالی ۱۲۰۰ امتیاز، نشان تخصصی عمومی درجه یک ۹۷۵، درجه دو ۷۵۰ و درجه سه ۶۰۰ امتیاز.

فوق‌العاده سختی شرایط محیط کار برای کارکنانی است که در شرایط غیرمتعارف مجبور به انجام وظیفه‌اند. سقف معمول ۱۵۰۰ امتیاز است، اما در بیمارستان‌های روان، بخش‌های روان و سوختگی تا ۳۰۰۰ امتیاز می‌رسد. کارکنان عملیاتی فوریت‌های پزشکی نیز طبق متن مشمول سقف ۳۰۰۰ امتیاز شده‌اند.

فوق‌العاده شغل برای سطح کاردانی ۱۰۵۰، کارشناسی ۲۲۵۰ و مدیریتی ۳۰۰۰ امتیاز است.

فوق‌العاده جذب هیأت امنا از سال ۱۳۹۰ برای کارکنان غیرهیأت علمی برقرار شده و میزان آن ۳۵ درصد حقوق ثابت و برخی فوق‌العاده‌هاست. شرط بهره‌مندی، انجام وظیفه تمام‌وقت، مستمر و گردشی ذکر شده است.

«مهندسی مشاغل» یعنی تجزیه، تحلیل و گروه‌بندی مشاغل بر اساس نوع وظایف، سطح مسئولیت، شرایط احراز و انتخاب عنوان مناسب برای شغل.

«ارزیابی مشاغل» یعنی سنجش درجه اهمیت و ارزش یک شغل در مقایسه با مشاغل دیگر با توجه به پیچیدگی وظایف، مسئولیت، حساسیت شغل و شرایط محیط کار؛ هدف نهایی آن نزدیک شدن به اصل «حقوق مساوی برای کار مساوی در شرایط یکسان» است.

آیین‌نامه‌ی مهندسی و ارزیابی مشاغل در سال ۱۳۹۶ تصویب شد و در سال ۱۴۰۳ اصلاح و جایگزین آیین‌نامه قبلی شد. متن جزوه عدد ۸۹ ماده در ۷ فصل را ذکر می‌کند، هرچند در جدول همان بخش شماره مواد تا ۹۰ دیده می‌شود. چون این یک ناسازگاری داخلی در خود منبع است، در آزمون بهتر است متن صریح جزوه را ملاک قرار دهی و از سؤال عددی مبهم با احتیاط عبور کنی.

این آیین‌نامه درباره‌ی سطوح مشاغل، پست‌های سازمانی، شرایط احراز، ارتقای طبقه و رتبه و ضوابط ایثارگران کاربرد دارد.

شرایط احراز یعنی حداقل ویژگی‌ها و توانمندی‌های لازم برای تصدی یک شغل؛ از جمله تحصیلات، مهارت، تجربه و آموزش.

در نسخه‌ی اصلاحی ۱۴۰۳، مدرک تحصیلی اخذشده در حین خدمت نسبت به مدرک ارائه‌شده در بدو استخدام، حداکثر برای دو مقطع تحصیلی بالاتر قابل پذیرش است؛ مشروط بر رعایت شرایط آیین‌نامه.

مدرک باید دانشگاهی و مورد تأیید وزارت علوم یا وزارت بهداشت باشد. کارمند برای برخورداری از مزایای مدرک بالاتر باید موافقت کتبی واحد تخصصی و کمیته مهندسی مشاغل را بگیرد.

در احتساب مدرک، رعایت ترتیب و فاصله‌ی بین دو مقطع تحصیلی حداقل به میزان طول مدت تحصیل مقطع بالاتر الزامی است.

در بخش‌های قدیمی‌تر جزوه نیز شرایطی مثل سابقه خدمت و زمان ارائه درخواست ذکر شده؛ چون منبع نسخه‌های مقرراتی متفاوت را کنار هم آورده، در مطالعه‌ی امتحانی به بخش اصلاحی ۱۴۰۳ و عبارت‌های صریح‌تر آن اولویت بده.

برای پست‌هایی مانند کارشناس مسئول، جزوه مجموعه‌ای از شرایط حداقلی را کنار هم می‌آورد. حداقل چهار سال سابقه‌ی مرتبط، میانگین ارزشیابی ۸۵ در چهار سال منتهی به انتصاب، حداقل ۵۰ ساعت آموزش تخصصی شغلی و درخواست مکتوب مسئول واحد تخصصی از شروط مهم‌اند.

این شروط را باید به‌صورت یک بسته حفظ کرد؛ چهار سال سابقه، ۸۵ امتیاز ارزشیابی و ۵۰ ساعت آموزش. در سؤال‌های آزمون ممکن است یک عدد را جابه‌جا کنند و از همین راه گزینه‌ی غلط بسازند.

منطق این بخش این است که انتصاب صرفاً با مدرک تحصیلی انجام نمی‌شود و سابقه، عملکرد و آموزش همزمان در تصمیم نقش دارند.

در مقررات ایثارگران، امتیاز یک مقطع تحصیلی بالاتر برای گروه‌های واجد شرایط مطرح شده است. مدت اسارت آزادگان از نظر تجربه در جزوه «دو برابر و مرتبط» محاسبه می‌شود.

در مناطق کمتر توسعه‌یافته و استان‌های ذکرشده در مصوبه، به ازای هر یک سال سابقه‌ی تجربی، یک سال تعجیل در ارتقای طبقه و رتبه در نظر گرفته می‌شود.

تبصره‌ی مهم این است که سنوات خدمت سربازی، پیام‌آوری بهداشت و سابقه‌ی بخش خصوصی به‌صورت مضاعف برای این تعجیل پذیرفته نمی‌شوند.

در ماده‌ی ۶۵ اصلاحی نیز مدت مأموریت آموزشی جانبازان، آزادگان و فرزندان شهدا که به اخذ مدرک منجر شود، در زمان اشتغال به‌عنوان تجربه‌ی کامل مربوط تلقی می‌شود.

در نظام مشاغل، «طبقه» بیشتر به سطح شغل و شرایط احراز و تجربه‌ی لازم برای قرار گرفتن در آن سطح مربوط است، در حالی که «رتبه» به رشد و پیشرفت فرد در مسیر شغلی با توجه به سنوات، ارزیابی، آموزش و دستاوردها ارتباط دارد.

رتبه‌های شغلی پنج سطح دارند؛ مقدماتی، پایه، ارشد، خبره و عالی.

برای مشاغل سطح کارشناسی، سنوات لازم به‌ترتیب ۰، ۶، ۱۲، ۱۸ و ۲۴ سال است. برای مشاغل سطح سایر و کاردانی در جدول، ۰، ۸، ۱۶ و ۲۴ سال برای سطوح قابل‌اعمال ذکر شده است.

در آزمون ممکن است «طبقه» و «رتبه» را جای هم استفاده کنند. طبقه بیشتر از ساختار شغل می‌آید، رتبه بیشتر از سابقه و رشد شاغل.

برای ارتقا به رتبه‌ی پایه، حداقل ۷۰ درصد میانگین امتیاز ارزیابی سالانه در دوره‌ی ارتقا و ۳۰۰ ساعت آموزش لازم است. برای مشاغل رسته‌ی خدمات، ۷۰ ساعت آموزش کافی ذکر شده است.

برای ارتقا به رتبه‌ی ارشد، حداقل ۷۵ درصد ارزیابی و ۲۵۰ ساعت آموزش لازم است. برای رسته‌ی خدمات، ۵۰ ساعت آموزش کافی است.

پس دو الگوی حفظی داریم؛ پایه = ۷۰ درصد و ۳۰۰ ساعت، ارشد = ۷۵ درصد و ۲۵۰ ساعت. هرچه رتبه بالاتر می‌رود، درصد ارزیابی افزایش می‌یابد و ساعت آموزشی عمومی مورد نیاز کاهش پیدا می‌کند.

رتبه‌ی خبره به حداقل ۸۰ درصد میانگین ارزیابی و ۲۰۰ ساعت آموزش نیاز دارد. علاوه بر آن، حداقل یک تجربه ثبت‌شده در سامانه مدیریت دانش یا یک پیشنهاد تأییدشده لازم است.

رتبه‌ی عالی به حداقل ۸۵ درصد ارزیابی نیاز دارد. همچنین کارمند باید حداقل ۳۸۰ امتیاز از ۵۰۰ امتیاز جدول ارزیابی رتبه عالی کسب کند و ۱۵۰ ساعت آموزش بگذراند.

برای رتبه عالی، دستاورد دانشی نیز سخت‌گیرانه‌تر است؛ حداقل یک تجربه‌ی تأییدشده، یا دو پیشنهاد تأییدشده، یا یک پیشنهاد اجراشده لازم است. پیشنهاد تأییدشده‌ای که قبلاً برای رتبه خبره استفاده شده، دوباره برای رتبه عالی قابل استفاده نیست مگر این‌که اجرا شده باشد.

الگوی حفظی رتبه‌ها این است؛ ۷۰/۳۰۰، ۷۵/۲۵۰، ۸۰/۲۰۰، ۸۵/۱۵۰.

در جدول رتبه عالی عوامل مختلفی امتیاز دارند. مدرک تحصیلی دکتری و بالاتر ۲۵ امتیاز، کارشناسی ارشد ۲۰ و کارشناسی ۱۵ امتیاز دارد.

سنوات خدمتی نیز بر اساس مدرک ضریب متفاوت می‌گیرد؛ برای دیپلم و پایین‌تر به ازای هر سال ۱ امتیاز، کاردانی ۱/۵، کارشناسی ۲، کارشناسی ارشد ۲/۵ و دکتری و بالاتر ۳ امتیاز.

سوابق مدیریتی، عضویت در شوراها و کمیته‌ها، آموزش‌های پس از ارتقا به خبره، ارزیابی عملکرد، تشویقات و مستندسازی تجربه نیز در امتیاز نهایی نقش دارند.

لازم نیست تمام ریز جدول را از حفظ بدانی، اما عدد ۳۸۰ از ۵۰۰ برای رتبه عالی و امتیازهای تحصیلی ۱۵، ۲۰ و ۲۵ سؤال‌پذیرند.

مدیریت عملکرد یکی از فرآیندهای اصلی منابع انسانی است و با آموزش، پاداش، ارتقا، انتصاب و استعدادیابی ارتباط مستقیم دارد. هدف این است که عملکرد مطلوب تقویت و عملکرد نامطلوب اصلاح شود.

ارزیابی عملکرد در چهار سطح مدیران میانی، مدیران پایه، کارکنان و کارکنان پشتیبانی انجام می‌شود و سقف نمره ۱۰۰ است.

برای شاخص‌های عمومی چهار محور اصلی در جزوه آمده است؛ رعایت منشور اخلاقی کارمندان، مهارت، آموزش و توانمندسازی، و مدیریت دانش و موفقیت‌های ویژه.

در ابتدای دوره توافقنامه‌ی عملکرد ثبت می‌شود و در پایان، مافوق بر اساس توافقنامه، شاخص‌های عمومی و اختصاصی، مستندات و پایش عملکرد نمره را تعیین می‌کند.

بازخورد بعد از ارزیابی برای اصلاح نقاط قابل بهبود و تقویت عملکرد مثبت انجام می‌شود و می‌تواند فردی یا سازمانی باشد.

کارمند اگر به نتیجه‌ی ارزیابی خود معترض باشد، طبق متن جزوه ظرف دو هفته از تاریخ دریافت فرم نهایی در سال ارزیابی فرصت دارد فرم اعتراض و مستندات خود را به واحد متولی ارزیابی ارائه کند.

برای مدیران میانی و مدیران پایه، شاخص‌های اختصاصی ۵۰ امتیاز و شاخص‌های عمومی ۵۰ امتیاز دارند. اگر توافقنامه‌ی عملکرد ثبت نشده باشد، امتیاز شاخص‌های اختصاصی با کسر ۲۰ درصد محاسبه می‌شود.

در شاخص‌های عمومی، رعایت منشور اخلاقی ۱۵ امتیاز، مهارت ۱۵ امتیاز، آموزش و توانمندسازی ۱۰ امتیاز و مدیریت دانش و موفقیت‌های ویژه ۱۰ امتیاز دارد.

در امتحان اعداد ۵۰/۵۰، مهلت دو هفته و کسر ۲۰ درصد در صورت نبود توافقنامه مهم‌اند.

جزوه خروج از خدمت را بخشی طبیعی از مدیریت منابع انسانی می‌داند. حالت‌های اصلی شامل استعفا، بازخریدی، انفصال دائم از خدمت، اخراج، فسخ یا خاتمه قرارداد، ازکارافتادگی، فوت و بازنشستگی است.

این عناوین از نظر حقوقی یکسان نیستند. استعفا با خواست کارمند آغاز می‌شود، اخراج و انفصال جنبه‌ی تنبیهی یا قانونی دارند، بازنشستگی بر اساس شرایط سنی و سابقه انجام می‌شود و خاتمه قرارداد بیشتر درباره‌ی رابطه‌ی قراردادی مطرح است.

در سؤال‌ها معمولاً می‌پرسند کدام مورد «خروج از خدمت» محسوب می‌شود یا تفاوت استعفا با اخراج چیست.

کارمند رسمی می‌تواند با درخواست کتبی استعفا دهد، اما استعفا به‌خودی‌خود تعهدات قبلی او را در برابر مؤسسه از بین نمی‌برد.

استعفا زمانی تحقق پیدا می‌کند که مؤسسه به‌صورت رسمی با آن موافقت کند. مؤسسه یک ماه فرصت دارد رد یا قبول استعفا را به‌صورت کتبی اعلام کند. اگر تا پایان یک ماه چیزی ابلاغ نشود، این سکوت در حکم قبول استعفا تلقی می‌شود.

وجوه مرخصی استفاده‌نشده به کارمند مستعفی پرداخت می‌شود. استخدام مجدد او نیز در صورت نیاز مؤسسه و طبق ضوابط استخدامی ممکن است.

اگر کارمند کسور بازنشستگی خود را پس گرفته باشد، محاسبه‌ی سابقه‌ی قبلی برای بازنشستگی تابع مقررات صندوق خواهد بود.

کارکنان رسمی و پیمانی دانشگاه سالانه ۳۰ روز مرخصی کاری با حقوق و مزایا دارند. حداکثر نیمی از مرخصی هر سال قابل ذخیره است.

کارمند می‌تواند با موافقت مسئول مربوط، به هر میزان از مرخصی ذخیره‌شده‌ی خود استفاده کند.

تعطیلات رسمی که در میان روزهای مرخصی استحقاقی قرار می‌گیرند، جزو مرخصی استحقاقی محاسبه نمی‌شوند.

این بخش ساده است اما سؤال عددی مستقیم زیاد می‌دهد؛ ۳۰ روز سالانه و حداکثر نصف آن قابل ذخیره.

مرخصی اضطراری برای ازدواج دائم خود کارمند، ازدواج فرزند کارمند و فوت بستگان درجه یک هفت روز است و علاوه بر سقف مرخصی استحقاقی سالانه داده می‌شود. این مرخصی قابل ذخیره یا بازخرید نیست.

برای ازدواج، از زمان عقد تا دو سال فرصت استفاده ذکر شده است. برای فوت بستگان درجه یک، از زمان فوت تا ۴۰ روز فرصت استفاده وجود دارد.

کارکنان قراردادی، پیمانی، رسمی آزمایشی و رسمی که به حج تمتع می‌روند، فقط یک بار می‌توانند از یک ماه مرخصی تشویقی استفاده کنند و این مدت جزو مرخصی استحقاقی نیست.

مرخصی ساعتی حداکثر معادل نصف ساعت کاری روزانه است. اگر استفاده از مرخصی از این حد بیشتر شود، یک روز مرخصی استحقاقی محاسبه می‌شود.

کارکنان رسمی، رسمی آزمایشی و پیمانی می‌توانند با موافقت دانشگاه در طول خدمت حداکثر سه سال از مرخصی بدون حقوق استفاده کنند.

اگر مرخصی برای ادامه تحصیلات عالی در رشته‌ی مرتبط با شغل یا مورد نیاز دانشگاه باشد، این سقف می‌تواند تا دو سال دیگر افزایش پیدا کند.

اگر همسر کارمند برای مأموریت یا ادامه تحصیل اعزام شود، کارمند می‌تواند حداکثر شش سال از مرخصی بدون حقوق استفاده کند و این مدت بدون احتساب مرخصی بدون حقوق قبلی است.

پس سه عدد مهم را کنار هم حفظ کن؛ ۳ سال عادی، ۲ سال اضافه برای ادامه تحصیل مرتبط و ۶ سال برای همراهی همسر اعزام‌شده.

برای بیماری‌ای که مانع انجام خدمت شود، تا سه روز مرخصی استعلاجی با گواهی پزشک معالج و تأیید پزشک معتمد دانشگاه قابل استفاده است.

برای مدت بیش از سه روز تا سقف چهار ماه، تأیید شورای پزشکی لازم است. اگر نیاز به ادامه‌ی مرخصی بیش از چهار ماه باشد، تأیید مجدد شورای پزشکی ضرورت دارد.

حداکثر عادی مرخصی استعلاجی در یک سال تقویمی چهار ماه است، اما در صورت تشخیص شورای پزشکی، موارد خاص می‌توانند از این محدودیت زمانی مستثنا شوند.

جزوه درباره‌ی پرداخت حقوق در دوره‌ی طولانی استعلاجی نیز تفاوت بین تا یک سال و بیش از یک سال را مطرح می‌کند.

در متن جزوه برای مرخصی زایمان بانوان عدد ۹ ماه آمده و برای زایمان دوقلو و بیشتر مدت یک سال ذکر شده است. همان بند در یک عبارت داخلی، جمله‌ای دارد که از نظر لفظی با عدد ۹ ماه ناسازگار است و «در هر صورت از شش ماه بیشتر نخواهد بود» را هم نوشته است. چون منبع خود جزوه چنین ناسازگاری‌ای دارد، در این فایل از طرح سؤال قطعی بر سر آن عبارت مبهم خودداری شده و عددهای روشن‌تر منبع جدا شده‌اند.

برای کارمندی که همسر او وضع حمل می‌کند، ۱۵ روز مرخصی اضطراری مراقبت از همسر در نظر گرفته شده است. این مرخصی قابل ذخیره یا بازخرید نیست و طبق متن تا ۱۵ روز پس از تولد فرصت استفاده دارد.

اگر نوزاد مرده به دنیا بیاید، متن دو ماه مرخصی زایمان را ذکر می‌کند.

پس از پایان مرخصی زایمان، تا ۲۴ ماهگی فرزند، روزانه یک ساعت مرخصی شیردهی برای کارمند زن در نظر گرفته شده است.

ساعات کار کارکنان دانشگاه در جزوه ۴۴ ساعت در هفته ذکر شده است.

کاهش ساعت کار برای چند گروه قانونی وجود دارد. بانوان دارای شرایط خاص می‌توانند حداکثر ۸ ساعت در هفته کاهش ساعت داشته باشند. مشمولان قانون ارتقای بهره‌وری نیز تا ۸ ساعت در هفته کاهش دارند.

مشمولان قانون حفاظت در برابر اشعه می‌توانند حداکثر تا ۱۱ ساعت در هفته کاهش ساعت کاری داشته باشند.

جانبازان، همراهان و مراقبان جانباز و برخی افراد مشمول قانون حمایت از معلولان نیز طبق مقررات مربوط از کاهش ساعت استفاده می‌کنند.

کارکنان رسمی و پیمانی دانشگاه‌های علوم پزشکی برای ادامه تحصیل چند مسیر دارند؛ مأموریت آموزشی، مرخصی بدون حقوق، استفاده از مقررات نیمه‌وقت بانوان و تقلیل ساعت کار و استفاده از مرخصی استحقاقی یا تحصیل خارج از ساعات موظف.

مأموریت آموزشی بر اساس ماده‌ی ۴۸ آیین‌نامه‌ی اداری استخدامی کارکنان غیرهیأت علمی است. کارکنان رسمی، رسمی آزمایشی و پیمانی می‌توانند در صورت موافقت مؤسسه برای تحصیلات تکمیلی از آن استفاده کنند.

جزوه حداقل پنج سال سابقه پیمانی را از شروط مهم موافقت با مأموریت آموزشی ذکر می‌کند. ایثارگران مقررات خاص خود را دارند و جانبازان و فرزندان شهدا می‌توانند برای هر مقطع یک بار با معافیت از تعهد دو برابر مدت تحصیل استفاده کنند.

مأموریت آموزشی را با تحصیل عادی در ساعات اداری اشتباه نکن؛ اولی مسیر قانونی با مجوز مؤسسه است.

قانون مربوط به خدمت پزشکان و پیراپزشکان شامل افرادی است که با تحصیلات فوق‌دیپلم و بالاتر در رشته‌های گروه پزشکی، پس از تاریخ ۱۳۶۷/۰۴/۰۱ فارغ‌التحصیل شده‌اند و خدمت آنان مورد نیاز وزارت بهداشت اعلام می‌شود.

این افراد مکلف‌اند حداکثر ۲۴ ماه اول پس از فراغت از تحصیل را در داخل کشور و در مناطق مورد نیاز وزارت بهداشت و واحدهای تابعه خدمت کنند.

قانون در متن جزوه ۱۷ ماده و ۱۴ تبصره دارد و در سال ۱۳۷۵ تصویب شده است.

سه عدد مستقیم امتحانی این بخش عبارت‌اند از تاریخ ۱ تیر ۱۳۶۷، حداکثر ۲۴ ماه و ۱۷ ماده و ۱۴ تبصره.

قانون ارتقای بهره‌وری کارکنان بالینی برای افزایش کارایی و اثربخشی سرمایه‌ی انسانی نظام سلامت تدوین شده و در سال ۱۳۸۸ به تصویب رسیده است.

مشمولان آن شاغلان بالینی رسته‌های بهداشتی و درمانی در بخش‌های دولتی و غیردولتی‌اند که مستقیماً در ارائه‌ی خدمات بالینی نقش دارند؛ مانند پرستار، بهیار، ماما، پزشک، کارکنان اتاق عمل، هوشبری و فوریت‌های پزشکی.

یکی از آثار این قانون کاهش ساعت کار تا ۸ ساعت در هفته برای مشمولان طبق شرایط قانونی است.

کلید سؤال‌های این بخش «بالینی بودن خدمت»، «۱۳۸۸» و «کاهش ساعت تا ۸ ساعت» است.

فصل چهارم کوتاه است اما از نظر آزمون بی‌اهمیت نیست. جزوه کارکنان را مهم‌ترین سرمایه‌ی سازمان می‌داند و توضیح می‌دهد که بهره‌وری تا حد زیادی به دانش، مهارت، تجربه و تلاش هماهنگ کارکنان وابسته است.

برنامه‌های کیفیت زندگی کاری برای هماهنگی، حفظ و بهبود عملکرد و افزایش کارایی سازمان طراحی می‌شوند. سه پیامد مهمی که در متن صریحاً آمده عبارت‌اند از افزایش رضایت شغلی، افزایش بهره‌وری و افزایش اثربخشی سازمانی.

یکی از ابزارهای بهبود کیفیت زندگی کاری، توجیه درست فرد هنگام استخدام و ارائه‌ی آموزش‌های لازم برای سازگاری با سازمان است. به همین دلیل دوره‌های بدو خدمت بخشی از همین منطق‌اند.

یکی از دوره‌های فصل چهارم «آشنایی با رفتار سازمانی، مراتب سازمانی و ارتباطات درون و بین‌سازمانی» است. مخاطب آن کارکنان جدیدالاستخدام‌اند و آموزش در متن الزامی معرفی شده است.

حداقل مدرک تحصیلی برای شرکت در دوره دیپلم است و همه‌ی رشته‌های شغلی را دربرمی‌گیرد. اجرای آموزش به‌صورت غیرحضوری و محتوای آن مجازی است.

سرفصل‌ها شامل ساختار سازمانی، سلسله مراتب، ارتباطات درون و بین‌سازمانی، فرهنگ سازمانی، مفهوم رفتار سازمانی، رفتار فرد و گروه و سازمان، شخصیت، ادراک، انگیزش، رهبری، ارتباطات و مدیریت تعارض است.

برای آزمون بیشتر به «الزامی بودن»، «کارکنان جدیدالاستخدام» و نام سرفصل‌های اصلی توجه کن.

دوره‌ی دوم فصل چهارم «آشنایی با مفاهیم HSE» است. HSE به بهداشت، ایمنی و محیط زیست مربوط می‌شود و هدف آن شناخت مخاطرات، پیشگیری از حوادث و ایجاد محیط کار سالم و ایمن است.

در محیط‌های درمانی اهمیت HSE بیشتر هم می‌شود چون کارکنان با خطرات زیستی، شیمیایی، فیزیکی و ارگونومیک روبه‌رو هستند. منبع فصل چهارم را به‌صورت دوره‌ی توجیهی معرفی می‌کند، بنابراین سؤال‌ها بیشتر مفهومی‌اند تا محاسباتی.

اگر گزینه‌ای HSE را با مسائل مالی، حقوقی یا انتخابات مرتبط کرد، آن گزینه از چارچوب این فصل خارج است.

فصل پنجم وارد فرهنگ، اخلاق و مسئولیت‌پذیری در نظام سلامت می‌شود. متن راهنمای اخلاق حرفه‌ای تأکید می‌کند که همه‌ی بخش‌ها و مواد باید در قالب یک مجموعه دیده شوند و یک ماده جدا از روح کلی سند تفسیر نشود.

ماده‌ی ۱ می‌گوید شاغلان حرف پزشکی باید قوانین، مقررات حرفه‌ای و اصول علمی و فنی را رعایت کنند. اگر تعارض پیچیده‌ای وجود داشته باشد، می‌توانند از مراجع ذی‌صلاح مانند کمیته اخلاق بیمارستان، سازمان نظام پزشکی یا مراجع قانونی استعلام کنند.

ماده‌ی ۲ نیز انجام هر عملی را که موجب هتک حرمت حرفه پزشکی یا آسیب به اعتماد عمومی شود منع می‌کند.

پس اخلاق حرفه‌ای فقط «رفتار مؤدبانه» نیست؛ رعایت قانون، علم، مسئولیت، اعتماد عمومی و حقوق بیمار در کنار هم قرار می‌گیرند.

اطلاعات ضروری مربوط به خدمات سلامت باید کامل و خوانا در پرونده‌ی بیمار ثبت شوند. ثبت ناقص یا ناخوانا می‌تواند هم از نظر حرفه‌ای و هم از نظر حقوقی مشکل‌ساز باشد.

خدمت سلامت باید بدون تبعیض ارائه شود. موقعیت مالی، قومیت، باور، جنسیت یا سایر ویژگی‌های نامربوط نباید باعث محرومیت بیمار از خدمت استاندارد شوند.

شأن و کرامت بیمار، همراه و همکار باید رعایت شود. حرفه‌مند حتی هنگام عصبانیت باید متانت و آرامش خود را حفظ کند.

همچنین فردی که مسئولیت مدیریتی دارد باید تا حد امکان از رعایت استانداردهای اخلاقی توسط کارکنان زیرمجموعه‌ای که با بیمار تماس دارند اطمینان پیدا کند.

اصل مهم این است که هر فرد باید در حدود دانش، مهارت و صلاحیت حرفه‌ای خود عمل کند. انجام مداخله‌ای که فرد برای آن آموزش و مهارت کافی ندارد می‌تواند بیمار را در معرض خطر قرار دهد.

اگر وضعیت بیمار خارج از توان حرفه‌ای فرد است، ارجاع مناسب یا درخواست کمک از فرد صلاحیت‌دار اهمیت پیدا می‌کند. این ارجاع باید به‌موقع و با حفظ تداوم مراقبت انجام شود.

در موقعیت اورژانسی که جان بیمار در خطر است، حرفه‌مند نمی‌تواند صرفاً به دلیل نبودن متخصص ایده‌آل از کمک لازم خودداری کند؛ اما باید در حد توان علمی و حرفه‌ای و با کمترین خطر ممکن اقدام کند.

این منطق پایه‌ی بسیاری از مواد بعدی راهنماست.

هرجا منفعت شخصی حرفه‌مند با منفعت بیمار تعارض پیدا کند، اولویت با منافع و مصالح بیمار است. این اصل یکی از مهم‌ترین نکات فصل اخلاق است.

ارجاع بیمار باید بر اساس نیاز پزشکی، صلاحیت فرد مقصد یا کیفیت مرکز تشخیصی و درمانی انجام شود؛ نه بر اساس رابطه‌ی مالی یا منافع شخصی.

دریافت یا اعطای وجه نقد، هدیه، تخفیف، کاهش اجاره، ارجاع متقابل یا هر امتیاز دیگری در برابر ارجاع بیمار ممنوع است.

در استفاده از تجهیزات تشخیصی و درمانی داخل مطب یا کلینیک نیز نباید درآمد یا منفعت حرفه‌مند باعث انجام مداخله‌ی غیرضروری شود.

ارتباط با صنایع دارویی و تجهیزات پزشکی باید به‌گونه‌ای باشد که قضاوت حرفه‌ای را منحرف نکند. مشوق‌های مالی و رفاهی برای تجویز محصولات شرکت‌ها نیز ممنوع‌اند.

راهنمای اخلاق حرفه‌ای میان هدیه‌ی متعارف و کم‌ارزش برای قدردانی و هدیه‌ای که می‌تواند بر تصمیم حرفه‌ای اثر بگذارد تفاوت می‌گذارد. گل، شیرینی یا لوح تقدیر کم‌ارزش می‌تواند قابل قبول باشد، اما هدیه‌ای که وابستگی یا انتظار ایجاد کند مسئله‌ساز است.

اگر حرفه‌مند تصمیم بگیرد هدیه را نپذیرد، باید این کار را به شیوه‌ای انجام دهد که بیمار احساس تحقیر یا شرمندگی نکند و دلیل نپذیرفتن توضیح داده شود.

در ارتباط با شرکت‌های دارویی و تجهیزات پزشکی، اصل شفافیت مهم است. رابطه باید به‌گونه‌ای باشد که اگر برای بیمار یا عموم آشکار شود، اعتماد به حرفه پزشکی را مخدوش نکند.

پذیرش هزینه سفر، اقامت یا منافع رفاهی از شرکت‌ها در برابر تجویز یا ترویج محصولات، طبق متن ممنوع است.

گروه‌های آسیب‌پذیر مثل کودکان، زنان باردار، سالمندان، بیماران روانی، زندانیان، افراد دارای معلولیت ذهنی یا جسمی و افراد بدون سرپرست باید با توجه ویژه مواجه شوند.

این توجه ویژه به معنای تبعیض ناعادلانه نیست؛ در برخی موقعیت‌ها اولویت دادن به این افراد برای تحقق عدالت موجه است.

بیماران مبتلا به بیماری‌های خاص یا بیماری‌های قابل انتقال باید با رعایت اصول ایمنی همانند دیگر بیماران خدمت دریافت کنند.

منصرف کردن بیمار از درخواست خدمت صرفاً به دلیل بیماری قابل انتقال ممنوع است.

راهنما صداقت را برای حفظ اعتماد بیمار ضروری می‌داند. فریب بیمار حتی اگر با نیت خیر انجام شود، مجاز نیست.

ایجاد رعب و هراس با وخیم جلوه دادن غیرواقعی بیماری ممنوع است. از طرف دیگر، دادن امید واهی هم درست نیست. حرفه‌مند باید هم نگرانی بیمار را کاهش دهد و هم امید واقع‌بینانه ارائه کند.

تنظیم وقت بیمار، کاهش انتظار غیرضروری و فراهم کردن امکانات رفاهی پایه مثل آب، صندلی و سرویس بهداشتی در صورت انتظار طولانی نیز بخشی از رفتار حرفه‌ای مناسب است.

استفاده از عنوان حرفه‌ای دقیق و منطبق با مدرک رسمی نیز از نکات همین بخش است.

جذب بیمار با تبلیغات گمراه‌کننده، اطلاعات خلاف واقع، اغراق یا روش‌های مخالف شئون حرفه‌ای ممنوع است.

هر نوع تبلیغ پزشکی در رسانه‌ها، فضای عمومی و سایر روش‌ها باید پس از کسب مجوزهای لازم از نظام پزشکی و با رعایت آیین‌نامه‌های مربوط انجام شود.

پس «آزادی کامل تبلیغ» با متن راهنما سازگار نیست. معیار اصلی صداقت، عدم اغراق، حفظ شأن حرفه و داشتن مجوز قانونی است.

باید به باورها و اعتقادات فردی و مذهبی بیمار احترام گذاشته شود. اطلاعاتی که بیمار برای تصمیم‌گیری درباره‌ی تشخیص، درمان و زندگی خود نیاز دارد باید متناسب با سطح سواد، شرایط و توان درک او ارائه شود.

اگر اطلاعات شامل خبر بد باشد، باید از روش‌های استاندارد «دادن خبر بد» استفاده شود. پنهان کردن ناموجه اطلاعات سلامت از بیمار اصل قابل دفاعی نیست.

حرفه‌مند باید تا حد توان بیمار را درباره‌ی ضوابط و هزینه‌های قابل پیش‌بینی راهنمایی کند.

بیمار حق دارد رونوشت اطلاعات پرونده‌ی سلامت خود را دریافت کند. هنگام معرفی گزینه‌های درمانی باید نقاط قوت و ضعف، منافع و عوارض احتمالی روش‌های معتبر برای او توضیح داده شود.

بیمار حق دارد از میان گزینه‌های علمی و منطقی، روش تشخیصی یا درمانی را آگاهانه انتخاب کند. این حق به معنای الزام پزشک به اجرای روش غیرعلمی یا زیان‌بار نیست.

بیمار حق دارد پزشک معالج یا مشاور دیگری را انتخاب کند و اطلاعات لازم برای ادامه‌ی درمان باید در اختیار حرفه‌مند جدید قرار گیرد.

بیمار می‌تواند درمان پیشنهادی را نپذیرد. در درمان‌های نگهدارنده‌ی حیات، پزشک باید برای توضیح پیامدها و قانع کردن بیمار تلاش کند و اگر امتناع ادامه یافت، مسئولان مربوط مانند کمیته اخلاق بیمارستان را آگاه سازد.

اورژانس حیاتی استثناست. اگر جان بیمار در خطر فوری باشد و امکان تبادل اطلاعات یا اخذ رضایت از بیمار یا تصمیم‌گیرنده‌ی جایگزین وجود نداشته باشد، نجات جان بیمار مقدم است.

تمام اطلاعات سلامت بیمار، چه حساس و چه غیرحساس، محرمانه‌اند. ارائه‌ی اطلاعات به فردی غیر از خود بیمار یا کسی که از طرف او اجازه دارد، اصلًا مجاز نیست مگر در موارد قانونی.

صرف پزشک بودن برای دسترسی به پرونده‌ی هر بیمار کافی نیست. فقط اعضای تیم درمانی که در مراقبت بیمار نقش دارند مجاز به دسترسی مرتبط‌اند.

نقض رازداری فقط در مواردی مجاز است که قانون صریحاً اجازه یا الزام داده باشد. در چنین مواردی تا حد ممکن باید بیمار از الزام قانونی آگاه شود.

ارائه‌ی اطلاعات بیمار به مراجع قضایی و انتظامی طبق متن منوط به استعلام رسمی دادگاه است.

حریم خصوصی فقط به پرونده‌ی پزشکی محدود نیست. نوع معاینه، پرسش‌های شخصی، حضور افراد دیگر و نحوه‌ی تماس فیزیکی نیز بخشی از حریم بیمار است.

پرسش شخصی غیرمرتبط با تشخیص و درمان نباید مطرح شود. اگر سؤال حساسی برای تشخیص ضروری است، باید ضرورت آن با زبان ساده برای بیمار توضیح داده شود.

در صورت درخواست بیمار، حضور همراه مورد نظر او در روند تشخیص و درمان باید تا حد امکان پذیرفته شود، مگر این‌که مانع انجام استاندارد مداخله پزشکی شود.

در معاینه‌ی حساس بیمار غیرهمجنس، در صورت رضایت بیمار حضور پرسنل همجنس یا همراه مطرح است و اگر همکار همجنس بتواند بدون ایجاد مشکل معاینه را انجام دهد، اولویت با اوست.

ویزیت همزمان چند بیمار در یک اتاق ممنوع است.

ارتباط با رسانه نباید باعث نقض حریم خصوصی یا افشای اطلاعات پرونده‌ی سلامت بیمار شود. مشهور بودن بیمار نیز مجوز افشای اطلاعات او نیست.

عکسبرداری یا فیلمبرداری از بیمار برای آموزش، پژوهش، درمان یا رسانه فقط پس از کسب اجازه‌ی بیمار مجاز است. اگر هویت فرد مشخص باشد، رضایت باید مکتوب باشد.

اگر قرار است تصویر در سطح عمومی یا رسانه‌های جمعی منتشر شود، تأیید رئیس بیمارستان یا مؤسسه‌ی مربوط نیز لازم است.

عکس رادیولوژی، نمونه‌ی بافت، خون، مایعات بیولوژیک و اطلاعات ژنتیکی جزو حریم خصوصی بیمارند. استفاده از آن‌ها برای آموزش یا پژوهش یا باید با رضایت صاحب نمونه باشد یا اطلاعات به‌صورت غیرقابل انتساب و بی‌نام درآیند.

بیمار، همکار و سایر افراد حق شکایت به مراجع ذی‌صلاح دارند. حرفه‌مند در صورت احضار قانونی باید حاضر شود و صادقانه پاسخ دهد.

ترس از شکایت نباید باعث پزشکی تدافعیِ ناموجه، مداخله‌ی غیراستاندارد یا تحمیل هزینه‌ی غیرضروری به بیمار شود. همچنین رد کردن بیمار پرخطر صرفاً به دلیل ترس از پیامد حقوقی ممنوع است.

اگر خطایی رخ دهد که به بیمار آسیب زده باشد، حرفه‌مند باید مسئولیت عمل خود را بپذیرد، عذرخواهی کند، اقدامات اصلاحی و پیشگیرانه انجام دهد و اصل وقوع خطا، علل و پیامدهای آن را برای بیمار توضیح دهد. پنهان‌کاری با منطق متن سازگار نیست.

فرد باید توان جسمی و روانی خود را برای انجام کار پایش کند. اگر خستگی یا ضعف احتمال آسیب به بیمار را بالا می‌برد باید تا حد امکان از مداخله خودداری کند. استثنای مهم، اورژانس در نبود فرد جایگزین است.

اگر همکار دیگری به دلیل خستگی یا مشکل جسمی و روانی برای کار آماده نیست و حاضر به کنار کشیدن نمی‌شود، موضوع باید به‌صورت مکتوب و محرمانه به کمیته اخلاق یا مدیریت مؤسسه گزارش شود.

مصوبه حقوق شهروندی در نظام اداری ۱۹ ماده دارد. ماده‌ی ۲ یازده مصداق اصلی را فهرست می‌کند.

این حقوق شامل کرامت انسانی و رفتار محترمانه، اجرای بی‌طرفانه قوانین، مصونیت از تبعیض، دسترسی آسان و سریع به خدمات اداری، حفظ حریم خصوصی، آگاهی به‌موقع از تصمیمات و دسترسی به اطلاعات، حق اظهار نظر و پیشنهاد، مصونیت از شروط اجحاف‌آمیز، حقوق ویژه افراد توانخواه، رسیدگی به‌موقع و منصفانه به شکایات و حق جبران خسارت ناشی از قصور یا تقصیر دستگاه‌ها و کارکنان است.

این یازده مورد را بهتر است مفهومی یاد بگیری، چون سؤال می‌تواند با سناریوی ارباب‌رجوع مطرح شود.

متن حقوق شهروندی بر بهره‌گیری غیرتبعیض‌آمیز از مزایای دولت الکترونیک و خدمات الکترونیکی تأکید دارد. دستگاه‌ها باید فرصت استفاده از خدمات و آموزش‌های لازم را برای شهروندان فراهم کنند.

در استخدام و فرصت‌های شغلی، رویکردهای سلیقه‌ای، جناحی، تبعیض‌آمیز و روش‌های ناقض حریم خصوصی نباید اعمال شوند.

اصل کلی این است که دسترسی به خدمت و فرصت اداری نباید به رابطه شخصی، گرایش سیاسی یا عوامل نامربوط وابسته شود.

در دستگاه‌هایی که مراجعه‌کننده‌ی زیادی دارند باید «میز خدمت» ایجاد شود تا اطلاعات، تحویل مدارک، انجام امور و اعلام نتیجه تا حد امکان در یک نقطه متمرکز شود.

واحدهای مدیریت عملکرد و بازرسی باید هر سه ماه یک بار گزارش عملکرد میز خدمت را به بالاترین مقام دستگاه ارائه کنند.

مسئولیت راهبری و نظارت ملی بر اجرای مصوبه با سازمان اداری و استخدامی کشور است و در سطح استان استاندار نقش راهبری دارد.

نقض حقوق مقرر در این مصوبه می‌تواند حسب مورد از مصادیق تخلفات اداری محسوب شود. بنابراین حقوق شهروندی صرفاً توصیه اخلاقی نیست و می‌تواند ضمانت اجرای اداری داشته باشد.