جزوه فشرده توجیهی بدو خدمت
صفحات ۱۲۴ تا ۲۴۶ منبع اصلی
نسخه محاورهای، واضح و امتحانمحور
این فایل نیمه دوم جزوه رو جمع میکنه. برای امتحان بیشتر روی تاریخ و عددها، نام سازمان و وظیفهاش، تعریف نظام سلامت، WHO و سازمانهای بینالمللی، تعریف دستگاههای اجرایی، انواع نظارت و مخصوصاً اصول و نهادهای قانون اساسی تمرکز کن.
درسنامه فشرده
بخش دوم چه چیزهایی رو پوشش میده
این فایل نیمه دوم و آخر جزوه توجیهی بدو خدمت رو پوشش میده؛ یعنی صفحات ۱۲۴ تا ۲۴۶. این بخش از معرفی سازمانهای وابسته وزارت بهداشت شروع میشود، بعد به نظام پزشکی، نظام پرستاری، انجمنهای علمی و سمنها میرسد، سپس کلیات نظام سلامت و سازمانهای بینالمللی را توضیح میدهد و در انتها وارد مباحث اداری ـ حقوقی، انواع دستگاههای اجرایی، نظارت و ساختار قوای کشور و نهادهای قانون اساسی میشود.
سازمان بیمه سلامت ایران
سازمان بیمه خدمات درمانی در سال ۱۳۷۴ ایجاد شد و بعدتر با هدف تجمیع سازمانهای بیمهگر، «سازمان بیمه سلامت ایران» از اول مهر ۱۳۹۱ رسماً فعالیت خود را آغاز کرد. مأموریت اصلی آن کاهش مخاطرات مالی مردم در برابر هزینههای سلامت و فراهم کردن دسترسی منصفانه به خدمات ضروری و قابل پرداخت است.
سه هدف مهم پوشش بیمهای
جزوه سه نتیجه مهم پوشش بیمهای را حفاظت مالی، دسترسی عادلانه به خدمات و ارتقای کیفیت خدمات سلامت معرفی میکند. اهداف راهبردی سازمان بیمه سلامت هم شامل خرید راهبردی خدمات، استقرار نظام ارجاع، پوشش اجباری و همگانی بیمه پایه، سازمان الکترونیک و ارتقای بهرهوری منابع است.
سازمان انتقال خون ایران
سازمان انتقال خون ایران در ۹ مرداد ۱۳۵۳ رسماً آغاز به کار کرد. در سال ۱۳۶۳ با تصویب مجلس، این سازمان بهعنوان تنها متولی تأمین خون و فرآوردههای خونی در کشور معرفی شد. هدف کلی آن تأمین خون و فرآوردههای خونی کافی، سالم و باکیفیت برای بیماران است.
سازمان غذا و دارو
سازمان غذا و دارو در سال ۱۳۸۹ با تصویب شورای عالی اداری ایجاد شد. حوزه کار آن فرآوردههای سلامتمحور، دارو، غذا، محصولات آرایشی و بهداشتی و امور مربوط به ایمنی و دسترسی به این فرآوردههاست. ارتقای سلامت جامعه، اصلاح الگوی مصرف، توسعه تولید داخلی و بهبود دسترسی از اهداف کلان آن است.
سازمان اورژانس کشور
سازمان اورژانس کشور زیرمجموعه وزارت بهداشت است و سیاستگذاری، برنامهریزی، سازماندهی، نظارت و هماهنگی مدیریت حوادث و فوریتهای پزشکی و خدمات آمبولانسی را برعهده دارد. مدیریت حوادث و بحرانهای حوزه سلامت از پیشگیری و آمادگی تا مقابله و بازیابی نیز در حوزه مأموریت آن قرار دارد.
شرکت مادر تخصصی توسعه و تجهیز
شرکت مادر تخصصی توسعه و تجهیز مراکز بهداشتی درمانی و تجهیزات پزشکی، نخستین شرکت تخصصی احداث بیمارستان در کشور معرفی شده و در سال ۱۳۹۷ پس از تصویب هیأت دولت فعالیت خود را آغاز کرده است. تمرکز آن بر توسعه و بهینهسازی طرحهای بیمارستانی، کنترل زمان، هزینه و کیفیت پروژههاست.
انستیتو پاستور ایران
انستیتو پاستور ایران یک مؤسسه تحقیقاتی، تولیدی و آموزشی است که در سال ۱۲۹۹ با هدف تأمین بهداشت و سلامت جامعه تأسیس شد. فعالیتهای آن شامل پژوهش در بیماریها، ساخت فرآوردههای بیولوژیک و آزمایشگاهی و همکاریهای آموزشی و تحقیقاتی داخلی و بینالمللی است.
سازمان نظام پزشکی
سازمان نظام پزشکی، یک سازمان مستقل حرفهای و دربرگیرنده شاغلان حرف پزشکی است. حمایت از حقوق بیماران، حمایت از حقوق صنفی شاغلان پزشکی، ارتقای سطح دانش پزشکی، تنظیم روابط حرفهای، صدور و تمدید برخی مجوزها و رسیدگی به شکایات از فعالیتهای مهم آن است.
سازمان نظام پرستاری
سازمان نظام پرستاری جمهوری اسلامی ایران سازمانی مستقل و دارای شخصیت حقوقی است که شاغلان حرف پرستاری را دربرمیگیرد. حفظ حقوق پرستاران و مردم، ارتقای دانش و مهارت، حمایت از شأن حرفهای و همکاری در تدوین استانداردها و ضوابط حرفهای از اهداف آن است.
انجمنهای علمی گروه پزشکی
انجمنهای علمی گروه پزشکی برای ایجاد ارتباط علمی، فنی، تحقیقاتی و آموزشی و همکاری با وزارت بهداشت، دانشگاهها و مؤسسات پژوهشی شکل میگیرند. در جزوه این انجمنها از نظر نوع فعالیت به پنج گروه بالینی، علوم پایه و بهداشت، دندانپزشکی، داروسازی و بینرشتهای تقسیم شدهاند.
سازمانهای مردمنهاد یا NGO
سمنها سازمانهایی داوطلبانه، غیردولتی، غیرانتفاعی، عامالمنفعه و خیرخواهانهاند که بر اساس اساسنامه مشخص فعالیت میکنند. استقلال، خودجوش بودن، غیرسیاسی بودن، داوطلبانه بودن، داشتن شخصیت حقوقی، مدیریت مشارکتی و خودگردانی از ویژگیهایی است که در جزوه برای آنها آمده است.
مرجع صدور مجوز سمنها
در قوانین جاری، وزارت کشور، استانداریها و فرمانداریها از مراجع اصلی صدور پروانه فعالیت سمنها در موضوعات مختلفاند. در موضوعات بهداشت و درمان، وزارت بهداشت نقش مرجع استعلام تخصصی را برای بررسی اهداف، شیوه اجرا و صلاحیت تخصصی مؤسسان دارد.
تشکیل وزارت بهداشت
طبق قانون تشکیل وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مصوب ۱۳۶۴، این وزارتخانه برای استفاده هماهنگ از امکانات پزشکی کشور و تأمین و تعمیم بهداشت، درمان، بهزیستی و آموزش و پژوهش پزشکی ایجاد شد. قانون تشکیلات و وظایف وزارت نیز در خرداد ۱۳۶۷ تصویب شد.
ماموریت وزارت بهداشت
ماموریت کلی وزارت بهداشت، فراهم کردن موجبات تأمین بهداشت و درمان همه افراد کشور از طریق تعمیم و گسترش خدمات بهداشتی، درمانی و آموزشی است. در این مأموریت بر مراقبتهای بهداشتی اولیه، بهداشت مادر و کودک، آموزش و تربیت نیروی انسانی، پژوهش و توزیع عادلانه امکانات تأکید شده است.
نظام سلامت یعنی چه
سازمان بهداشت جهانی نظام سلامت را مجموعه تمام فعالیتهایی میداند که هدف اصلی آنها ارتقا، بازگرداندن یا حفظ سلامت است. این فعالیتها فقط درمان فردی نیستند و خدمات عمومی، پیشگیری و حتی اقدامات بینبخشی را هم شامل میشوند.
مدل بیمههای عمومی
در نظام بیمههای عمومی، پوشش سلامت عمدتاً از طریق صندوقهای بیمه اجتماعی یا بیمه بیماری شکل میگیرد و منابع از پرداختهای اجباری کارفرما و کارگر تأمین میشود. ارائه خدمت میتواند هم توسط بخش دولتی و هم خصوصی انجام شود.
مدل بهداشت و درمان ملی
در نظام بهداشت و درمان ملی، برنامهریزی و تأمین مالی بیشتر بهصورت متمرکز است، منابع عمدتاً از مالیات تأمین میشود و خدمات عمدتاً دولتی و برای همه جمعیت در دسترس است. جزوه انگلستان و سوئد را نزدیک به این مدل معرفی میکند.
سیستم تعاون همگانی
در سیستم تعاون همگانی، نقش دولت محدودتر اما همچنان مهم است و بخشهای دولتی، خصوصی و بیمههای مختلف کنار هم فعالیت میکنند. جزوه بیشتر کشورهای آسیایی، آفریقایی و آمریکای لاتین را در این گروه قرار میدهد.
چهار کارکرد اصلی نظام سلامت
سازمان بهداشت جهانی چهار کارکرد اصلی نظام سلامت را حاکمیت، تأمین مالی، تولید منابع و ارائه خدمات سلامت معرفی میکند.
سه هدف اصلی نظام سلامت
سه هدف اصلی نظام سلامت در جزوه شامل ارتقا و حفظ سلامت مردم، پاسخگویی به انتظارات مردم و حمایت مالی از مردم در برابر هزینههای سلامت است. دسترسی، کیفیت، کارایی، عدالت و تابآوری هم در زمره اهداف فرعی آمدهاند.
حاکمیت در نظام سلامت
حاکمیت نظام سلامت وظیفه دولت است و شامل تدوین قوانین، سیاستگذاری، تعیین اولویتهای خدمات، هماهنگی ارائه خدمات و نظارت و ارزشیابی است. جزوه هفت بعد برای حاکمیت ذکر میکند: ساختار سازمانی، ارتباطات بینبخشی، قانونگذاری، سیاستگذاری و برنامهریزی، تولیت، نظارت و ارزشیابی و حفاظت از مشتریان.
تولیت نظام سلامت
سازمان بهداشت جهانی تولیت را مدیریت دقیق و مسئولانه تندرستی جمعیت تعریف میکند. وزارت بهداشت در نقش متولی باید اداره، هدایت و راهبری برنامههای سلامت را برعهده بگیرد و نسبت به مردم پاسخگو باشد.
سازمان جهانی بهداشت WHO
WHO یکی از آژانسهای سازمان ملل است. قانون اساسی آن در سال ۱۹۴۶ تصویب شد و از ۷ آوریل ۱۹۴۸ به اجرا درآمد؛ این تاریخ بعداً روز جهانی سلامت نام گرفت. مقر اصلی WHO در ژنو است و دفتر منطقه مدیترانه شرقی که ایران زیر پوشش آن است در قاهره قرار دارد.
اهداف سه میلیاردی WHO
جزوه سه هدف کلان WHO را برای دوره مورد اشاره چنین بیان میکند: یک میلیارد نفر بیشتر از پوشش همگانی سلامت بهرهمند شوند، یک میلیارد نفر بیشتر در برابر شرایط اضطراری بهداشتی محافظت شوند و یک میلیارد نفر بیشتر از سلامت و رفاه بهتر برخوردار شوند.
یونیسف UNICEF
یونیسف برای کمک به کودکان آسیبدیده از جنگ جهانی دوم شکل گرفت. مقر آن در نیویورک است و با بودجه داوطلبانه اداره میشود. حوزههای فعالیت آن شامل سلامت و تغذیه، آموزش، حمایت از کودکان و فراهم کردن فرصتهای برابر است.
صندوق جمعیت ملل متحد UNFPA
UNFPA در سال ۱۹۶۹ تأسیس شده و از مهمترین منابع بینالمللی برای برنامههای جمعیت، تنظیم خانواده و بهداشت تولید مثل است. دفتر مرکزی آن در نیویورک است و با دولتها و سازمانهای غیردولتی در بیش از ۱۵۰ کشور همکاری دارد.
وزارتخانه در قانون مدیریت خدمات کشوری
طبق ماده ۱ قانون مدیریت خدمات کشوری، وزارتخانه واحد سازمانی مشخصی است که تحقق یک یا چند هدف دولت را برعهده دارد، به موجب قانون ایجاد میشود و توسط وزیر اداره میگردد.
مؤسسه دولتی
طبق ماده ۲ قانون مدیریت خدمات کشوری، مؤسسه دولتی واحد سازمانی مشخصی است که به موجب قانون ایجاد میشود، استقلال حقوقی دارد و بخشی از وظایف یکی از قوای سهگانه یا سایر مراجع قانونی را انجام میدهد.
شرکت دولتی
یکی از معیارهای مهم شناسایی شرکت دولتی در متن جزوه این است که بیش از ۵۰ درصد سرمایه یا سهام آن متعلق به دولت باشد. شرکت دولتی دارای شخصیت حقوقی مستقل است و بخشی از امور تصدی دولت را انجام میدهد.
نهاد عمومی غیردولتی
نهاد یا مؤسسه عمومی غیردولتی برای انجام وظایف و خدمات عمومی شکل میگیرد، اما در قالب دستگاه دولتی معمول اداره نمیشود. شهرداریها و سازمان تأمین اجتماعی از نمونههایی هستند که در جزوه برای این دسته ذکر شدهاند.
انواع نظارت
در جزوه نظارت از نظر حدود اختیار ناظر به انواع استطلاعی، استرجاعی، استصوابی و انضباطی تقسیم شده است. در نظارت استطلاعی ناظر فقط آگاه میشود، در استرجاعی میتواند تخلف را گزارش کند، در استصوابی اعتبار اقدام وابسته به تأیید ناظر است و در انضباطی ناظر با معیار قانون میتواند اقدام مغایر را متوقف یا ابطال کند.
اصل تفکیک قوا
قوای مقننه، مجریه و قضائیه در قانون اساسی از یکدیگر مستقلاند و طبق اصل ۵۷ زیر نظر ولایت مطلقه امر و امامت امت فعالیت میکنند.
مقام رهبری
طبق اصول ۱۰۷ و ۱۰۹، انتخاب رهبر برعهده مجلس خبرگان منتخب مردم است و شرایطی مانند صلاحیت علمی لازم برای افتا، عدالت و تقوا، بینش سیاسی و اجتماعی، تدبیر، شجاعت، مدیریت و قدرت کافی برای رهبری در قانون اساسی آمده است.
مجلس خبرگان رهبری
مجلس خبرگان از منتخبان مردم تشکیل میشود. از مهمترین وظایف آن تعیین رهبر و نظارت بر بقای شرایط رهبری است. نظارت بر انتخابات مجلس خبرگان برعهده شورای نگهبان است.
مجلس شورای اسلامی
نمایندگان مجلس با رأی مستقیم و مخفی مردم انتخاب میشوند و دوره نمایندگی چهار سال است. جزوه توضیح میدهد که تعداد نمایندگان ابتدا ۲۷۰ نفر بوده و با افزایش قانونی، اکنون ۲۹۰ نفر است.
قانونگذاری و همهپرسی
قانونگذاری در نظام حقوقی ایران هم از طریق مجلس و هم در موارد خاص از طریق همهپرسی امکانپذیر است. درخواست مراجعه به همهپرسی باید به تصویب حداقل دو سوم مجموع نمایندگان مجلس برسد.
تحقیق و تفحص مجلس
طبق اصل ۷۶، مجلس حق تحقیق و تفحص در تمام امور کشور را دارد. در سازوکار توضیح دادهشده، هیأت تحقیق و تفحص حداقل ۱۱ و حداکثر ۱۵ عضو دارد و باید در مهلت ششماهه کار خود را انجام دهد.
شورای نگهبان
شورای نگهبان ۱۲ عضو دارد: ۶ فقیه که توسط رهبری انتخاب میشوند و ۶ حقوقدان که رئیس قوه قضائیه معرفی میکند و مجلس به آنها رأی میدهد. مدت عضویت اعضا شش سال است.
بررسی مصوبات مجلس
شورای نگهبان برای اعلام نظر درباره مصوبات مجلس ۱۰ روز فرصت دارد و در صورت نیاز این مهلت تا ۱۰ روز دیگر قابل تمدید است. تشخیص مغایرت با شرع برعهده اکثریت فقهای شورا و تشخیص مغایرت با قانون اساسی برعهده اکثریت همه ۱۲ عضو است.
تفسیر قانون اساسی و نظارت بر انتخابات
تفسیر رسمی اصول قانون اساسی با اکثریت سهچهارم اعضای شورای نگهبان انجام میشود. نظارت بر انتخابات مجلس خبرگان، ریاست جمهوری، مجلس شورای اسلامی و همهپرسی نیز برعهده شورای نگهبان است.
رئیسجمهور
طبق قانون اساسی، پس از مقام رهبری رئیسجمهور عالیترین مقام رسمی کشور و مسئول اجرای قانون اساسی و ریاست قوه مجریه، جز در اموری که مستقیماً به رهبری مربوط میشود، است. دوره ریاست جمهوری چهار سال است و انتخاب مجدد متوالی فقط برای یک دوره امکانپذیر است.
انتخاب رئیسجمهور
رئیسجمهور با رأی مستقیم مردم انتخاب میشود و باید اکثریت مطلق آرای شرکتکنندگان را بهدست آورد. اگر در دور اول هیچ نامزدی اکثریت مطلق نگیرد، در دور دوم بین دو نامزد دارای بیشترین رأی انتخابات برگزار میشود.
رئیس قوه قضائیه
رئیس قوه قضائیه توسط مقام رهبری برای مدت پنج سال تعیین میشود. ایجاد تشکیلات لازم در دادگستری، تهیه لوایح قضایی و امور مربوط به استخدام، عزل و نصب و جابهجایی قضات از وظایف مهم اوست.
دیوان عالی کشور
دیوان عالی کشور مسئول نظارت بر اجرای صحیح قوانین در محاکم و ایجاد وحدت رویه قضایی است. رئیس دیوان عالی کشور با مشورت قضات دیوان، توسط رئیس قوه قضائیه برای مدت پنج سال منصوب میشود.
دیوان عدالت اداری
طبق اصل ۱۷۳، دیوان عدالت اداری برای رسیدگی به شکایات، تظلمات و اعتراضات مردم نسبت به مأموران، واحدها و آییننامههای دولتی و احقاق حقوق آنها تشکیل شده و زیر نظر رئیس قوه قضائیه است.
سازمان بازرسی کل کشور
طبق اصل ۱۷۴، سازمان بازرسی کل کشور زیر نظر رئیس قوه قضائیه تشکیل میشود و وظیفه آن نظارت بر حسن جریان امور و اجرای صحیح قوانین در دستگاههای اداری است.
شورای عالی امنیت ملی
طبق اصل ۱۷۶، شورای عالی امنیت ملی به ریاست رئیسجمهور تشکیل میشود. تعیین سیاستهای دفاعی ـ امنیتی در چارچوب سیاستهای کلی، هماهنگی فعالیتهای مرتبط و استفاده از امکانات کشور برای مقابله با تهدیدها از وظایف آن است. مصوبات شورا پس از تأیید رهبری قابل اجراست.
شوراهای محلی
طبق اصل ۱۰۰، اداره امور محلی با نظارت شوراهای منتخب مردم انجام میشود. اعضای شوراهای محلی برای دوره چهار ساله انتخاب میشوند. در رأس شوراهای محلی، شورای عالی استانها قرار دارد.
مجمع تشخیص مصلحت نظام
مجمع تشخیص مصلحت نظام در موارد اختلاف میان مجلس و شورای نگهبان درباره مصوبهای که مجلس بر آن اصرار دارد، نقش تعیین تکلیف دارد. اعضای ثابت و متغیر مجمع طبق اصل ۱۱۲ توسط مقام رهبری تعیین میشوند.