جزوه فشرده آمادگی برای زایمان
صفحات ۶۵۰ تا ۸۵۳ منبع اصلی
نسخهی محاورهای، واضح و امتحانمحور
این آخرین فایل مجموعه است. اول درسنامه رو یک دور بخون و روی تعریفها، عددها، علائم خطر، تفاوتها و ترتیب مراحل تمرکز کن. بعد بدون نگاه کردن به متن سؤالها رو بزن.
درسنامهی فشرده
راهنمای بخش چهارم
این آخرین بخش از چهار فایل نهایی ماست و صفحات ۶۵۰ تا ۸۵۳ منبع رو جمع میکنه. موضوعات اصلیش فیزیولوژی و درک درد، درد زایمان، استرس و اضطراب، تغییرات و مراقبتهای نفاس، شیردهی و مشکلات پستان، علائم خطر بعد زایمان، تمرینات پس از زایمان، تنآرامی و پویایی گروه، و جلسات پنجم و ششم کلاسهای آمادگی برای زایمانه.
تعریف درد
طبق تعریف انجمن بینالمللی مطالعه درد در همین جزوه، درد یک تجربه حسی و هیجانی ناخوشاینده که با آسیب واقعی یا بالقوه بافت همراهه یا بر اساس چنین آسیبی توصیف میشه. پس درد فقط یک پیام جسمی نیست و بخش احساسی هم داره.
محرکهای درد
سه گروه اصلی در متن اومده: محرک شیمیایی، مکانیکی و حرارتی. ایسکمی و مواد آزادشده از بافت آسیبدیده، فشار و آسیب مکانیکی و گرمای زیاد میتونن گیرندههای درد رو فعال کنن.
درد سوماتیک و احشایی
درد سوماتیک از پوست، بافت زیرپوست، استخوان، عضله و بافتهای حمایتی میاد. درد سطحی معمولاً موضع دقیقتری داره ولی درد عمقی کندتر و منتشرتره. درد احشایی از اندامهای داخلی میاد، به کشش و التهاب و ایسکمی حساسه و میتونه به شکل درد ارجاعی در جای دیگری حس بشه.
چهار مرحله فیزیولوژی درد
جزوه درد رو در چهار مرحله توضیح میده: دریافت، انتقال، تعدیل و ادراک. در دریافت، گیرندهها تحریک میشن؛ در انتقال پیام از راه اعصاب میره؛ در تعدیل سیستم عصبی شدت پیام رو تغییر میده؛ و در ادراک فرد درد رو آگاهانه تجربه میکنه.
مواد شیمیایی درد
استیلکولین، هیستامین، پروستاگلاندین، پتاسیم و ماده P از مواد ذکرشدهای هستن که در آسیب بافتی آزاد میشن و در ایجاد یا انتقال درد نقش دارن.
A-delta و C
رشتههای A-delta میلیندار و سریعترن و بیشتر درد تیز و ناگهانی رو منتقل میکنن. رشتههای C کندتر و بدون میلین یا کممیلینن و درد سوزشی، منتشر و مداوم رو منتقل میکنن.
تعدیل درد
بتااندورفین، انکفالین و دینورفین از مواد ضددردی درونزاد هستن. طبق متن این مواد میتونن انتقال درد رو مهار کنن و از جمله با کاهش آزاد شدن ماده P شدت درد رو پایین بیارن.
تئوری کنترل دریچهای
در Gate Control تحریک فیبرهای قطور و سریعتر میتونه انتقال پیام درد رو کم کنه. سلولهای ماده ژلاتینی مثل یک فیلتر یا دریچه عمل میکنن. این همون پایهایه که در بخشهای قبلی برای ماساژ و TENS هم مطرح شده بود.
نوروماتریکس
این تئوری درد رو یک تجربه چندبعدی جسمی و ذهنی میبینه. تجربههای قبلی، فرهنگ، وضعیت عاطفی، استرس و پیامهای دریافتی میتونن روی تجربه درد اثر بذارن.
درد زایمان چرا فرق دارد
درد زایمان بخشی از یک فرایند طبیعی و هدفمنده، معمولاً متناوبه، پایان قابل پیشبینی داره و بعد از تولد سریع کم میشه. شدت و تجربه اون بین افراد فرق میکنه و عوامل روانی، فرهنگی و شناختی هم درش نقش دارن.
درد و رنج
جزوه بین pain و suffering فرق میذاره. رنج بیشتر به ترس، اضطراب و سازگار نشدن با شرایط مربوطه. ممکنه درد وجود داشته باشه ولی رنج شدید نباشه یا برعکس.
ترس و درد
ترس و اطلاعات غلط و تجربه بد قبلی میتونن اضطراب و درک درد رو بالا ببرن. متن سه تغییر مهم رو برجسته کرده: مهار اکسیتوسین، افزایش آدرنالین و کاهش اندورفین.
عوامل فرهنگی و شناختی
فرهنگ، تجربه قبلی، یادگیری، سطح آگاهی، باورها و احساس کنترل روی درد اثر دارن. جزوه روی خودکارآمدی تأکید میکنه؛ یعنی احساس توانایی در کنترل شرایط میتونه تجربه درد رو قابلمدیریتتر کنه.
درد مرحله اول
در مرحله اول، درد بیشتر احشاییه و به انقباض رحم، افاسمان و دیلاتاسیون سرویکس و کشش سگمان تحتانی مربوط میشه. فشار روی اعصاب، ایسکمی میومتر و کشش صفاق هم مطرح شده.
درد مرحله دوم
با اتساع کامل و نزول جنین، درد سوماتیک پرینه و واژن مهمتر میشه. درد پرینه تیزتر و موضعیتره و پیامش از راه عصب پودندال و S2 تا S4 منتقل میشه.
استرس در بارداری
تغییرات هورمونی و جسمی، نگرانی مالی، ترس از زایمان، نگرانی درباره سلامت جنین، تغییر ظاهر، بارداری برنامهریزینشده و نگرانی درباره توانایی مادر شدن از عوامل استرس ذکر شدهاند.
مدیریت استرس
تنفس عمیق، مدیتیشن، یوگای بارداری، موسیقی آرام، تغذیه مناسب، آب کافی، ورزش ملایم و مشاوره از راهکارهای مطرحشدهاند.
دوره نفاس
جزوه دوره نفاس رو حدود ۴ تا ۶ هفته بعد از زایمان معرفی میکنه. در این زمان رحم، واژن، دستگاه ادراری، عضلات، خون و مایعات و پستانها بهتدریج به سمت شرایط قبل بارداری برمیگردن.
واژن پس از زایمان
سایز واژن و مدخلش کم میشه ولی دقیقاً به حالت زن نولیپار برنمیگرده. چینهای واژن در اواخر هفته سوم دوباره ظاهر میشن و با برگشت استروژن در هفتههای ۴ تا ۶ اپیتلیوم واژن تکثیر پیدا میکنه.
پسرفت رحم
وزن رحم در هفته اول حدود ۵۰۰ گرم، هفته دوم حدود ۳۰۰ گرم و هفته چهارم حدود ۱۰۰ گرم یا کمتر ذکر شده. بازگشت رحم و اندومتر به ابعاد قبل بارداری حدود ۸ هفته طول میکشه.
After pains
دردهای پسزایمانی مخصوصاً در مولتیپارها بیشتر دیده میشن، با افزایش پاریته شدیدتر میشن، از روز سوم کمتر میشن و هنگام شیر خوردن نوزاد ممکنه تشدید بشن.
لوشیا
ترشحات واژینال بعد زایمان لوشیا نام دارن. بعد حدود ۱۰ روز، لوشیا سفید یا زردمایلبهسفید میشه و لوشیا آلبا نام میگیره. طبق متن میتونه حدود ۲۴ تا ۳۶ روز ادامه داشته باشه.
پسرفت ناکافی و خونریزی تأخیری
باقی ماندن قطعات جفت و پسرفت ناکامل محل جفت از علل مهماند. خونریزی تأخیری در متن به خونریزی از ۲۴ ساعت تا ۱۲ هفته بعد زایمان گفته شده.
دستگاه ادراری
فیلتراسیون گلومرولی حدود هفته دوم به پایه برمیگرده و حالبها و لگنچه طی ۲ تا ۸ هفته طبیعیتر میشن. افزایش ظرفیت مثانه و کاهش حس فشار میتونه باعث تخلیه ناکامل و افزایش خطر عفونت بشه.
خون و مایعات
حجم خون حدود یک هفته بعد به سطح قبل بارداری برمیگرده. ضربان قلب و برونده قلبی که ۲۴ تا ۴۸ ساعت اول بالاترند، طی حدود ۱۰ روز طبیعی میشن. دیورز فیزیولوژیک بیشتر روزهای ۲ تا ۵ رخ میده.
کاهش وزن
در هنگام زایمان حدود ۵ تا ۶ کیلوگرم کاهش وزن ذکر شده. بعد بخشی از وزن با دیورز کم میشه و طی ماههای بعد بدن به وزن قبل نزدیکتر میشه.
آغوز
آغوز زرد یا لیموییرنگه، پروتئین و مواد معدنی بیشتر و قند و چربی کمتر از شیر کامل داره. حدود پنج روز ترشح میشه و طی ۴ تا ۶ هفته شیر به شکل کاملتر میرسه.
احتقان پستان
احتقان در زنانی که شیر نمیدن شایعتر معرفی شده و درد و نشت شیر معمولاً روزهای ۳ تا ۵ اوج میگیره. سینهبند مناسب، کیسه یخ و مسکن خوراکی ذکر شده و سرکوب دارویی شیردهی توصیه نشده.
پیشگیری از بارداری در شیردهی
طبق جزوه تخمکگذاری ممکنه بهطور متوسط حدود هفت هفته بعد زایمان شروع بشه. روشهای فقط پروژسترونی مثل مینیپیل بر کیفیت و کمیت شیر اثر منفی ذکرشده ندارن و شروع از هفته ششم مطرح شده.
موارد منع شیردهی طبق همین منبع
مصرف مواد مخدر و الکل، گالاکتوزمی نوزاد، HIV مادر، سل فعال، بعضی داروهای خاص و درمان سرطان پستان در فهرست منع آمده. هپاتیت B و C بهخودیخود منع مطلق معرفی نشدهاند.
ماستیت و آبسه
ماستیت عفونت پارانشیم پستانه و معمولاً با تب، لرز، تاکیکاردی، قرمزی، سفتی و درد یکطرفه همراهه. استافیلوکوک طلایی شایعترین عامل ذکر شده. حدود ۱۰ درصد موارد میتونن به آبسه تبدیل بشن و عدم بهبود طی ۴۸ تا ۷۲ ساعت همراه توده، آبسه رو مطرح میکنه.
ساعت اول بعد زایمان
فشار خون و نبض هر ۱۵ دقیقه، خونریزی واژینال و انقباض رحم بررسی میشن. درد شدید پرینه، واژن یا رکتوم باید دقیق بررسی بشه.
احتباس ادرار
پریمیپار بودن، لیبر القاشده یا تقویتشده، لیبر بیش از ۱۰ ساعت، آسیب دستگاه تناسلی، زایمان ابزاری و کاتتر از عوامل خطر ذکر شدهاند. اگر تا چهار ساعت ادرار دفع نشه باید بررسی انجام بشه.
افت خلق و افسردگی
افت خلق خفیف در چند روز اول شایع ذکر شده و معمولاً طی ۲ تا ۳ روز فروکش میکنه. اگر بیش از ۱۰ روز طول بکشه یا شدیدتر بشه، بررسی افسردگی ماژور ضروریه.
نکات مراقبتی نفاس
ادامه آهن تا سه ماه بعد زایمان در متن آمده. قاعدگی معمولاً حدود ۶ تا ۸ هفته بعد برمیگرده و تخمکگذاری بهطور متوسط حدود هفت هفته بعد شروع میشه.
علائم خطر پس از زایمان
خونریزی بیشتر از قاعدگی در هفته اول، تب و لرز، ترشح بدبو و چرکی، درد و ورم یکطرفه ساق، افسردگی شدید، درد شکم و پهلو، سوزش ادرار، درد و سفتی پستان و درد یا ترشح از بخیهها از علائم خطرند.
تمرینات پس از زایمان
تمرینات جریان خون، کف لگن، شکم، عضله ترانسورس و تعادل بدن مطرح شدن. تنفس دیافراگمی هم برای کمک به برگشت وریدی تا وقتی مادر کاملاً راه بیفته توصیه شده.
ورزش بعد زایمان
پیادهروی سریع، شنا، یوگا، آئروبیک در آب و دوچرخهسواری در فهرست مجازند. بهعلت شلی مفاصل، تا سه ماه از ورزش سنگین یا تغییر وضعیت سریع پرهیز داده شده.
تا شش هفته چه کارهایی نکنیم
ایستادن طولانی، حمل جسم سنگین، دویدن و پریدن، ورزش سنگین، بلند کردن همزمان دو پا در حالت طاقباز و صاف نشستن با پاهای کشیده در فهرست منع شش هفته اول آمدهاند.
تنآرامی
تنآرامی حالت آسودگی جسمی و روانیه که با کاهش ضربان و فشار خون، تنفس کند و عمیق، شل شدن عضلات و غالب شدن پاراسمپاتیک همراهه.
تکنیکهای تنآرامی
تنفس دیافراگمی، تنفس مرحلهای در لیبر، آرامسازی پیشرونده عضلانی یا PMR، تجسم هدایتشده و ماساژ درمانی پنج تکنیک عملی اصلی این بخشاند.
تنفس ۴-۲-۶
دم ۴ شماره از بینی، نگه داشتن ۲ شماره و بازدم ۶ شماره از دهان. ۶ تا ۸ بار در دقیقه تکرار میشه و تأکید شده شکم حرکت کنه نه سینه.
PMR و تکنیکهای مکمل
در PMR عضله ۵ ثانیه منقبض و ۱۰ ثانیه رها میشه. برای هیدروتراپی آب حدود ۳۷ تا ۳۸ درجه و برای موسیقی حدود ۶۰ تا ۸۰ ضرب در دقیقه آمده.
پویایی گروه
ماما نقش تسهیلگر داره. مدل تاکمن پنج مرحله داره: تشکیل، طوفان، هنجارسازی، اجرا و انحلال. مدل وقفه مثبت برای تعارض هم با پذیرش احساس، تغییر کانال و برگشت به هدف پیش میره.
جلسه گروهی ۹۰ دقیقهای
الگوی پیشنهادی ۲۰ دقیقه احوالپرسی و مرور، ۲۰ دقیقه آموزش نظری، ۳۰ دقیقه کارگاه عملی و ۲۰ دقیقه بحث و جمعبندیه.
جلسه پنجم
جلسه پنجم برای هفتههای ۳۲ تا ۳۳ بارداریه. مقایسه زایمان طبیعی و سزارین، روشهای کاهش درد و آمادگی برای روز زایمان در این بخش مطرح شده.
جلسه ششم
جلسه ششم برای هفتههای ۳۴ تا ۳۵ه و درباره فرایند زایمانه. بازدید از مرکز زایمان هم برای آشنایی با محیط و کاهش اضطراب پیشنهاد شده.
درد کاذب و حقیقی
درد کاذب از حدود هفته ۲۰ میتونه حس بشه، نامنظمه و با استراحت یا مایعات بهتر میشه. درد حقیقی معمولاً از هفته ۳۷ به بعد، منظمتر و شدیدتر میشه و با استراحت برطرف نمیشه.
زمان مراجعه به بیمارستان
قاعده کلی این بخش سه انقباض منظم در ده دقیقه به مدت حدود نیم ساعته. پارگی کیسه آب حتی بدون انقباض، خونریزی شدید یا کاهش حرکت جنین هم مراجعه سریع میخواد.
هورمونهای کلیدی
پرولاکتین هورمون اصلی تولید شیر معرفی شده. اکسیتوسین انقباض رحم و خروج شیر رو تقویت میکنه. کورتیزول جنینی در شروع خودبهخودی زایمان و آدرنالین در مرحله دوم مطرح شدهاند.
مراحل چهارگانه زایمان در اسلاید پایانی
در این مجموعه فاز نهفته تا حدود ۳ تا ۴ سانتیمتر، فاز فعال از حدود ۴ تا ۱۰ سانتیمتر، مرحله دوم از اتساع کامل تا تولد، مرحله سوم خروج جفت و مرحله چهارم ساعت اول ریکاوری تعریف شده.
تفاوت داخلی خود جزوه
در بخش قبلی فایل شروع مرحله فعال بر اساس توصیه WHO از حدود ۵ سانتیمتر مطرح شده بود، اما اسلاید جلسه ششم انتهای فایل فاز فعال رو از ۴ سانتیمتر نوشته. چون هدف امتحانه، هر دو رو نگه میداریم و باید دید سؤال از کدام بخش طرح شده.
نقش ماما
حمایت عاطفی و روانی، یادآوری تنفس و آرامسازی، کمک در تغییر پوزیشن و ماساژ، ارتباط با تیم درمان و احترام به حق انتخاب مادر از نقشهای کلیدی ماما معرفی شدهاند.