جزوه فشرده آمادگی برای زایمان
صفحات ۴۲۸ تا ۶۴۹ منبع اصلی
نسخهی محاورهای، واضح و امتحانمحور
اول درسنامه رو بخون و روی تعریفها، عددها، تفاوت پوزیشنها، هورمونها و توصیههای مراقبتی تمرکز کن. بعد بدون نگاه کردن به متن برو سراغ سؤالها.
درسنامهی فشرده
لیبر نرمال
طبق تعریف WHO در همین جزوه، لیبر نرمال شروع خودبهخودی بین هفتههای ۳۷ تا ۴۲ دارد، مادر در شروع و طول لیبر کمخطر است، نوزاد با پرزانتاسیون ورتکس بهصورت خودبهخودی متولد میشود و در پایان حال مادر و نوزاد خوب است.
شش مرحله پیشرفت لیبر
سرویکس از خلفی به قدامی میآید، نرم میشود، افاسمان پیدا میکند، دیلاته میشود، سر جنین با چرخش و فلکسیون و مولدینگ برای نزول آماده میشود و در نهایت جنین نزول پیدا میکند، بیشتر میچرخد و متولد میشود.
چرا لیبر کند میشود
سرویکس سفت و خلفی، انقباضات ناکافی، وضعیت غیرطبیعی سر جنین، عدم فلکسیون یا آنگاژمان، لگن نامناسب، تشخیص نادرست مرحله لیبر، مداخلات غیرضروری، ترس و خستگی از علتهای مطرحشدهاند.
دیستوشی عاطفی
افزایش ترس و استرس باعث افزایش کاتکولآمینها میشود. طبق منبع، این وضعیت میتواند خونرسانی رحم و جفت را کم کند و انقباضات را ناکارآمد کند. اضطراب شدید، بیقراری، بیاعتمادی و کنترل زیاد رفتار اطرافیان از علائم ذکرشدهاند.
برخورد با دیستوشی عاطفی
کاهش محرکهای محیطی، موسیقی، لمس، ماساژ، آروماتراپی، اطمینان دادن، قرار دادن مادر در وضعیت نشسته یا ایستاده، حفظ حریم و کم کردن مداخلات از راهکارهای ذکرشدهاند.
حرکت و تغییر پوزیشن
حرکت میتواند درد را کم کند، کنترل مادر را بیشتر کند، به چرخش و نزول جنین کمک کند و لیبر را کوتاهتر کند. جزوه میگوید چمباتمه قطر خروجی لگن را حدود ۲۸ تا ۳۰ درصد افزایش میدهد.
OP و پیشرفت کند
در OP و کندی پیشرفت، پوزیشن خم به جلو، خوابیده به پهلو، نیمهدمر و لانژ مطرح شده. اگر پیشرفت کند باشد، تغییر پوزیشن حدود هر ۲۰ دقیقه یا هر پنج تا شش انقباض پیشنهاد شده.
آسینکلیتیسم و شکم پاندولی
برای آسینکلیتیسم open knee-chest و در بعضی موارد لانژ سمت مقابل مطرح شده. برای شکم پاندولی، خم کردن زانوها، تیلت خلفی لگن و حمایت از شکم با دست یا شال در زمان انقباضات ذکر شده.
محدودیت پوزیشنها
در دیاستاز سمفیز پوبیس پوزیشنهای غیرقرینه استفاده نمیشوند. در دیاستاز رکتوس، چهار دست و پا و سجده فقط با حمایت شکم قابل انجاماند. چمباتمه و آویزان شدن در این بخش برای مرحله دوم لیبر در نظر گرفته شدهاند.
مرحله دوم و زور زدن
پوزیشن مناسب مرحله دوم باید از جاذبه استفاده کند، کنترل را به مادر بدهد و ابعاد لگن را بیشتر کند. زور زدن طولانی با گلوت بسته و حبس نفس میتواند بازگشت وریدی و اکسیژنرسانی را کم کند و خستگی مادر و دیسترس جنین ایجاد کند.
فاز نهفته مرحله دوم
مدت ۵ تا ۳۰ دقیقه در متن آمده. در صورت طولانی شدن، sitting upright، چمباتمه، راه رفتن، طب فشاری و تحریک نیپل مطرح شدهاند.
پوزیشن خوابیده به پهلو
در مرحله اول و دوم قابل استفاده است، به مادر خسته استراحت میدهد، فشار روی ساکروم را کم میکند، سمت چپ میتواند برای فشار خون بالا کمککننده باشد و امکان چرخش OP را فراهم میکند.
چهار دست و پا
برای چرخش OP یا OT، کاهش کمردرد، کاهش ادم سرویکس و حرکت بهتر لگن مطرح شده. در دیاستاز رکتوس فقط با حمایت شکم قابل استفاده است.
Open knee-chest
در پرولاپس بندناف میتواند فشار روی بندناف را کم کند. ممکن است لازم باشد ۸ تا ۱۰ انقباض پشت سرهم یا ۳۰ تا ۴۵ دقیقه حفظ شود.
لانژ و چمباتمه
لانژ فضای داخل لگن را یکطرفه بیشتر میکند و در OP و آسینکلیتیسم کمککننده است، اما در دیاستاز سمفیز پوبیس نباید استفاده شود. چمباتمه بیشتر برای مرحله دوم است و خروجی لگن را زیاد میکند.
Supported squat و Lap squat
Supported squat یا dangle با حمایت همراه انجام میشود. Lap squat در مرحله دوم برای حدود ۴ تا ۶ انقباض و سپس تغییر پوزیشن ذکر شده.
مکروبرتز و گسکین
McRoberts برای دیستوشی شانه مطرح شده و فشار سوپراپوبیک مکمل آن است. Gaskin یعنی قرار دادن مادر در چهار دست و پا و طبق متن میتواند قطر ساژیتال خروجی لگن را حدود ۱ تا ۲ سانتیمتر بیشتر کند.
راه رفتن و حرکات ریتمیک
راه رفتن و بالا رفتن از پله به چرخش و نزول جنین کمک میکند. Slow dancing و حرکات ریتمیک هم برای آرامش، شل شدن عضلات و کاهش استرس مطرح شدهاند.
هورمونهای اصلی تولد
جزوه سه هورمون اصلی تولد را اکسیتوسین، آدرنالین و اندورفین معرفی میکند و قبل از آن نقش استروژن، پروژسترون، پروستاگلاندین، کورتیزول و محور جنین ـ جفت را هم در شروع وضع حمل مطرح میکند.
سروتونین
در جزوه با خواب، خلق، رفتار تغذیه، احساس خوب و تصمیمگیری مرتبط شده. راه رفتن، تنفس آگاهانه، حرکات موزون، ویتامین B6، خنده، گریه و ریلکسیشن از عوامل افزایشدهنده ذکر شدهاند.
اکسیتوسین
تحریک نیپل، واژن، پرینه، کلیتوریس و عضلات کف لگن، تماس چشم با چشم و پوست با پوست مادر و نوزاد و تغییرات پایان لیبر از محرکهای ترشح اکسیتوسین معرفی شدهاند.
مهار اکسیتوسین
ترس و اضطراب و آدرنالین زیاد، بعضی داروهای بیحسی، اینداکشن، اپیزیوتومی و جداسازی مادر و نوزاد در فهرست عوامل مستقیم مهارکننده آمدهاند. عقاید، نگرش و خاطرات قبلی هم بهعنوان عوامل غیرمستقیم مطرح شدهاند.
کاتکولآمینها
طبق متن باعث شیفت خون به مغز، ریه و اندامها و کاهش خونرسانی رحم و جفت میشوند و میتوانند درد و دیسترس جنینی را بیشتر کنند.
اندورفین
در بارداری تولید میشود، هنگام زایمان به حداکثر میرسد و بعد از زایمان کاهش پیدا میکند. کاهش درد، احساس سرخوشی و تغییر درک زمان و مکان از آثار ذکرشدهاند.
ساختمان لگن
ساکروم از ۵ مهره و دنبالچه از ۴ مهره بههمچسبیده تشکیل شده. ایلیوم، ایسکیوم و پوبیس اجزای مهم لگناند و خار ایسکیال برای ارزیابی نزول جنین اهمیت دارد.
مفاصل لگن
دو مفصل غضروفی سمفیزیال شامل ساکروکوکسیژیال و سمفیز پوبیساند و دو مفصل سینوویال، مفاصل ساکروایلیاک هستند. پاسخ به ریلکسین در تسهیل وضع حمل نقش دارد.
قطرهای لگن
کنژوگه مامایی ۱۰ سانتیمتر یا بیشتر، قطر عرضی ورودی حدود ۱۳ سانتیمتر، قطر بین خاری لگن میانی ۱۰ سانتیمتر یا بیشتر و قطر قدامی ـ خلفی لگن میانی ۱۱٫۵ سانتیمتر ذکر شده.
انواع لگن
ژنیکوئید بهترین نوع برای وضع حمل معرفی شده. آندروئید قلبیشکل و قیفیتر است و ممکن است باعث عدم پیشرفت شود. آنتروپوئید معمولاً مشکل زیادی ایجاد نمیکند. پلاتیپلوئید مسطحتر است و میتواند قرارگیری سر را مختل کند.
پرینه و کف لگن
پرینه با خط بین دو توبروزیته ایسکیال به مثلث اوروژنیتال و آنال تقسیم میشود. دیافراگم لگن شامل لواتورآنی و کوکسیژئوس است. جسم پرینه حدود ۲ سانتیمتر طول، ۲ سانتیمتر عرض و ۱٫۵ سانتیمتر ضخامت دارد.
کارکرد کف لگن
حمایت از ارگانهای لگنی، اختیار ادرار و مدفوع، تحمل افزایش فشار شکمی، کمک به چرخش داخلی سر جنین و نقش در فعالیت جنسی از کارکردهای اصلیاند.
عضلات شکم
رکتوس ابدومینیس، مایل خارجی، مایل داخلی و ترانسورس شکم از عضلات اصلی دیواره قدامی شکماند و در پوسچر، حمایت احشا، حرکات تنه و مرحله دوم زایمان نقش دارند.
نوتیشن و کانترنوتیشن
در نوتیشن خروجی لگن بازتر میشود. در کانترنوتیشن خروجی تنگتر و ورودی بازتر میشود.
پوسچر بارداری
ریلکسین و پروژسترون، افزایش انحنای ستون فقرات، تیلت قدامی لگن، جلو آمدن مرکز ثقل و افزایش وزن جنین وضعیت بدن را تغییر میدهند.
ایستادن و نشستن صحیح
چانه موازی زمین، پاها به عرض شانه و زانوها کمی خم. در نشستن، پشتی صاف، زاویه هیپ و ران حدود ۹۰ درجه، زانوها همسطح یا کمی پایینتر و کف پا روی زمین.
خواب و بلند کردن جسم
خواب به پهلو با بالش بین زانوها و پرهیز از خواب طولانی به پشت توصیه شده. برای بلند کردن جسم، حداکثر ۱۰ کیلوگرم در منبع ذکر شده و فشار باید روی پاها باشد نه کمر.
MDG و سلامت مادر
هدف پنجم اهداف توسعه هزاره به بهبود سلامت مادر اختصاص داشت و کاهش مرگ مادر و دسترسی همگانی به بهداشت باروری را دنبال میکرد.
SDG
در سال ۲۰۱۵ مطرح شد، ۱۷ هدف دارد و هدف سوم روی سلامت تمرکز دارد. هدف مادری مهم در متن، کاهش مرگ مادر به کمتر از ۷۰ در هر ۱۰۰ هزار تولد زنده تا سال ۲۰۳۰ است.
تعریف مرگ مادر
مرگ زن در بارداری یا تا ۴۲ روز بعد از پایان بارداری، اگر علت مرتبط با بارداری باشد یا توسط بارداری یا مراقبت آن تشدید شده باشد. علل اتفاقی و تصادفی در این تعریف نیستند.
مرگ مستقیم، غیرمستقیم و تأخیری
مستقیم از عوارض مامایی یا مداخله و درمان ناشی میشود. غیرمستقیم از بیماری قبلی یا بیماری تشدیدشده با بارداری است. تأخیری بیش از ۴۲ روز و کمتر از یک سال بعد از پایان بارداری رخ میدهد.
Maternal Near Miss
زنی که در بارداری، زایمان یا تا ۴۲ روز بعد از پایان بارداری نزدیک مرگ بوده ولی جان سالم به در برده. جزوه میگوید به ازای یک مرگ مادر، ۳۰ عارضه مادری وجود دارد.
سزارین
منبع هم بر عوارض سزارین غیرضروری تأکید میکند و هم میگوید دسترسی به سزارین لازم، جزء ضروری مراقبت اورژانسی است. پیام این بخش استفاده درست بر اساس نیاز است.
نرخ ۱۰ تا ۱۵ درصد
در متن آمده از سال ۱۹۸۵ جامعه بینالمللی سلامت نرخ ۱۰ تا ۱۵ درصد را بهعنوان محدوده ایدهآل سزارین در نظر گرفته بود. برای امتحان این عدد را بهعنوان محتوای خود جزوه حفظ کن.
بیمارستان دوستدار مادر
برنامه از نیمه دوم سال ۱۳۸۱ مطرح شده. اصولش طبیعی بودن روند زایمان، توانمندسازی، آزادی عمل، مداخله بر اساس ضرورت و مسئولیتپذیری است.
ده اقدام بیمارستان دوستدار مادر
مراقبت بارداری تا پس از زایمان، کلاس آمادگی، دسترسی تخصصی، رعایت باور و حریم خصوصی، پرهیز از مداخلات روتین، خدمات فوریتی، همراه آموزشدیده، زایمان فیزیولوژیک و روشهای کاهش درد، آموزش کارکنان و ارتباط با اقدامات بیمارستان دوستدار کودک.
تجربه مثبت زایمانی
طبق WHO، محیط بالینی و روانی امن، نوزاد سالم، حمایت مداوم و برآورده شدن انتظارات شخصی و فرهنگی مادر از اجزای تجربه مثبتاند.
شدت درد تنها عامل رضایت نیست
جزوه میگوید شدت درد بهتنهایی تعیینکننده اصلی رضایت نیست؛ انتظار مادر از درد و حق تصمیمگیری درباره روشهای کاهش درد اهمیت زیادی دارد.
مراقبت محترمانه
حفظ حرمت، حریم خصوصی، رازداری، پیشگیری از بدرفتاری، انتخاب آگاهانه و حمایت مداوم از عناصر RMC هستند.
طول مرحله فعال
فاز نهفته زمان استاندارد ثابتی ندارد. مرحله فعال از ۵ سانتیمتر تا اتساع کامل، در زایمان اول معمولاً بیش از ۱۲ ساعت و در زایمانهای بعدی معمولاً بیش از ۱۰ ساعت طول نمیکشد.
مداخلات روتین
لگنسنجی روتین، CTG روتین در زن سالم کمخطر، شیو روتین، آمنیوتومی زودهنگام فقط برای جلوگیری از تأخیر، اکسیتوسین روتین، اپیزیوتومی روتین و فشار فوندال روتین در این بخش توصیه نشدهاند.
معاینه و کاهش درد
معاینه واژینال حدود هر چهار ساعت برای ارزیابی روتین مرحله اول فعال زن کمخطر ذکر شده. اپیدورال و اپیوئید بسته به ترجیح زن و همچنین تنفس، موسیقی، ماساژ و گرما بهعنوان گزینههای کاهش درد مطرح شدهاند.
خوردن، تحرک و زور زدن
در زن کمخطر خوردن و آشامیدن در لیبر و تحرک و وضعیت upright توصیه شده. در مرحله دوم زور زدن خودبهخودی و روشهای محافظت از پرینه مثل ماساژ و کمپرس گرم مطرح شدهاند.